Ni Roselyn Villamor
ANG Iloilo Prima Galaw magahiwat sang isa ka post-Valentine production tribute sa ika-26 kag ika-27 sang Pebrero, 2 PM kag 7:30 PM sa Emilion Function Center.
Isa ini ka hitabu nga napuno sang love stories, mga binalaybay kag mga kanta. Dinner, dance, drama kag music.
Bag-o pa ini, naghiwat sila sang isa ka show sa Amigo Plaza Mall nga ginatig-ulohan “Celebrating Dreams” agud ipakita sa publiko ang mahimu nila ma-enjoy sa “A Night for a Little Romance.”
Ini isa sa mga proyekto sang IPG, bilang pag-selebrar sang ila nga talento kag kadalag-an.
Ang IPG gintukod sang tuig 2008 sang isa ka Ilonggo nga direktor kag choreographer nga si Romie John Delariarte. Si Romie John madamu na sang stage plays nga na-handle parehos sang Fiddler on the Roof, Minda Mora, Walang Sugat, Sound of Music, Peter Pan, Sayaw Paraiso and Oedipus Rex. Ang iya opus, Ang Kuripot nga ginpresenter sa Cultural Center of the Philippines para sa CCP’s 2009 Fellowship Program.
Saturday, March 6, 2010
Suktanay sa Boracay
Nobela ni Cris B. Balairos
(IKA-7 NGA GUA)
DAW natapongawan si Donna sa dalagan sang hitabu. Apang makadali lang yadto. Sang makapasag-uli sia, tinulok sing masusi si Andrea. Ginalaghap sa nawong sini ang kamatuoran.
"Andrea, hatagan ko ikaw sang isa ka kahigayonan, apang kon may iputika ka dira nga mga alahas nga nagahinangat sa amo nga kantidad nga ginakinahanglan mo sa akon, sa biernes bisan aga pa ang kalibutan, makuha mo ang kwarta!" pakatig-a ni Donna paagi sa paggamit sang amo nga kundisyon.
"Diin 'ko abi abyan Donna manguha sang ginasiling mo nga ina kay maayo pa gani ang amu kay may salapi sa buli," pahangop ni Andrea nga walawala gid sia.
Sa pagkipit ni Andrea nga ini, may naglabhag sa iya kaisipan nga basi pa man lang iya malalangan si Donna.
"Kon makabayad ang nag-alsa sa pagbalik ko didto sa Dakbanwa sang Bacolod, ibalik ko gilayon pag-abot ko ang imo isa ka gatos ka libo ka pesos nga una ginpuhonan. Okey ka sina?" malagday nga pasikto ni Andrea nga ginhawa halong sang ginapangsambit.
Tangu lang ang nanginsabat ni Donna. Nakaginhawa sing halog si Andrea sa madinalag-on niya nga padugi sa ila pagtransaksyon.
Pagpauli ni Andrea sa ila balay sa Barangay Kaingin, La Paz, Dakbanwa sang Iloilo, malipayon sia sa pagbalita kay Tomas nga iya bana, nga sang una, isa ka trisikad drayber nga nagapangalkila sang ginadala sa pagbiahe, apang karon iya na gid ang iya ginadala kag may isa pa nga ginapaalkilahan.
"Maayo gid nga abyan mo ining si Donna kay makabuhibuhi man sa aton," nagakasadya nga panat-umon ni Tomas sang mabalitaan nga positibo ang lakat sang maalam kag mabakas nga asawa kag maestra pa abi!
"Apang Tomas, kulolbaan ang alsada sang ginlider ko nga uga sang nagligad nga semana kay Marichu sa Bacolod!"
"Ngaa man Andrea?" nabuy-an ahat ni Tomas ang ginayupyop nga sigarilyo sa tinaga nga nabatian nga kulolbaan.
"Basi bala i-wantutre sang nag-alsa, maguba ang kredito ko kay Donna. Istrikto nga daan si Kapitan Gary Aragon nga bana!" may kahangawa si Andrea.
Biernes nga adlaw-adlaw nga ginakahangaw-an ni Andrea. Kon bala kaluoyan sia ni Donna ukon indi... ginatukyab ang iya dughan sa kakulba. Nagatum-ok lang sia sang buzzer sa gate sang balay sang abyan, apang nagakulorog ang iya kalawasan nga nagatayudtayod ang iya mga tuhod.
Sang makasulod na sia...
"Nakapamahaw ka na Andrea?" sugata ni Donna. "Alice, himosi pamahaw dira si Ma'am mo Andrea, ay!" amo sini ang dalagan sang panghambal ni Donna, sanglit tuman kalapsi sang guya sang nauna.
"Nakapamahaw na ako halin sa balay Donna," pamalibad ni Andrea.
"Ngaa tuman sa imo kalapsi haw?"
"Ginakulbaan ako Donna, basi bala paslawon mo ako nga makapangumpra, malamala gid ako sa duha ka semana," wala lipudlipod nga pabutyag ni Andrea.
"O, ta sige na gani. Pero kon indi mo mabalik sa Domingo, bugto ang aton pag-abyanay!" ginaduon nga pinamulong ni Donna.
Ang natabu sadtong' yari si Gary nga nakauyat si Andrea sang duha ka panid sang libuhon nga dolyar, natabu naman subong sa paghamil-ay niya sang isa gatos ka panid nga libuhon ka pesos halin kay Donna para ipangumpra sang pusit kag pinakas nga agumaa bulaw, kag balingon sa Estancia, Iloilo.
Ano ang natabu? Wala nagadapat sa pamatyagan ni Andrea ang iya duha ka tiil sa mahinlu nga salog nga human sa tiles sang terrace nanday Donna.
"Salamat Donna, makahulag tayuyon ang aton negosyo sa Bacolod tungod sining palulos nga isa pa gid ka gatos ka libo ka pesos," siling ni Andrea nga nakapangamusta sia ahat ka Donna.
"May ipanugyan ako sa imo Andrea..."
"Ano ina abyan Donna?" nagahawathawat ang pagginhawa ni Andrea.
"Indi dapat ipaalsa ni Marichu ang aton baligya! Maathag?" paandam ni Donna.
"Okey. Matuman ang Boss," wala pamatok nga sabat ni Andrea dala pangayu pahanugot nga malakat na sia.
Sang sa gwa na sia sang kudal dapit sa karsada, amo pa lang magpalangurog nga daw indi niya mahangpan ang iya pamatyagan. Subong bala sia ginakulbaan sa tuman nga kakunyag.
Sumakay sia sa isa ka trisikol paggwa sa Northville Subdivision, nga nahamtangan sang balay nanday Donna.
"Hamak mo na kon milyonarya ka, de subdivision. Kon imol, Barangay Kaingin, La Paz. Tse! Pangabuhi sang mga Pinoy!" kulomuron ni Andrea.
Abi sang drayber nga pigado gid ini nga babaye sa pagpanglat-as pangita bisan inogdalawat lamang sang bugas kay indi mahubas ang pagkinusamod. Wala abi husa ang ginakumodkumod nga mga tinaga sang pagkapigado. Likom sa ihibalo sang sini nga drayber, nagaumol sang isa ka gatos ka libo ka pesos ining babaye nga iya pasahero.
Papusdak nga nanaug sa trisikol si Andrea kay ginayuhomyuhoman sia sang drayber sing may pang-uligyat.
Tungod nga isa lang sia nga sakay sini nga trisikol, ang singkwentahon nga gintunghol niya sa drayber, wala na aniya ginbalikda ang sinsilyo.
Sa kahimtangan sang pagkatapongawan ang driver, gani...
"baliskad ang pagpati ko?" nabatian pa ni Andrea nga natuaw sang drayber, gani, linisuan niya ini kag hambalan.
"Pangamuyo ka pirme nga maagsikan sang grasya!" turasok sa iya ni Andrea nga nagpamusimosi na lang ini sang iya mga mata.
Nakasakay na si Andrea sa isa ka pamasahero nga dyep biahe Leganes-La Paz, apang wala pa makahulag ang amo nga trisikol drayber. Nagasadiay sia sa driver's seat nga yara ang duha ka tiil sa babaw sa puno sang manibela, ayon sa may tangke. Nakabyad na si Andrea sang iya plete, pagbalikid niya liwat, amo pa lang makapaandar sang iya ginamaneho nga trisikol ang amo nga drayber.
Nakakadlaw man sing mahinay si Andrea kay nadumdoman niya ang iya pagkulomuron nga abi sang amo nga drayber ginagutman na gid sia, bangud sa kaiwaton sang pangabuhi subong nga panahon nga nagapangalapkan sa bug-os nga kalibutan, bunga sang nagtuhaw nga "global financial crisis".
Samtang sa balay nanday Donna, ginpakamaayo niya nga makatawag kay Suzette nga ginabanta niya, yara pa ini sa ila balay kay aga pa man.
"Anong' balita Mare?"
"Kamusta ang Maestra?" sabat-langkoy pamangkot ni Donna.
Sakuysakoy adlaw-adlaw nga tanan. Maayo ka imo kay nakatalimwas ka na sining makatalaka nga obra...obra maestra! Kanami tani no? Masterpiece bala!" ginadaranan nga pakadlawkadlaw ni Suzette.
"Inang'...ang mabalita ko sa imo, amo ang tuhoy sa negosyo ko. Ang masaplid ko duha ka pulo kag apat ka libo tagsa ka bulan. Siguro gid nga tag-anom ka libo ka pesos tagsa ka semana sa isa ka gatos ka libo ka pesos ang kapital.
"Paambaga man 'ko ay!" lungay ni Suzette.
"Ugaling Mare may diutay nga remalaso...!"
"Basi magdaku mare? Indi lang 'ko anay. Basi magpadasudaso dali mapusa!" nagaharakhak nga nasambit ni Suzette. "Ano nga remalaso yadto man?"
"Sang nagligad nga semana, gin-alsa tingob ang amon uga, apang wala pa mabayaran pag-abot didto ni Andrea sini nga semana," pabutyag ni Donna nga ginasul-ob sing pagpangduhadoha.
"Hala ka!" pamahog ni Suzette.
"Ginapakulbaan mo ako Mare, a!"
"Ngaa naman?"
"Nga daan nga isa naman ka gatos ka pesos ang akon palulos ipangumpara buas sa Estancia!" buyagyag ni Donna.
"Kon ako sa imo Mare, wala alsahanay," panugyan ni Suzette.
"Ina, ina gid Mare ang order ko kay Andrea. Siling ko, indi man ina mapan-os nga sahi sang balaligya!" dugang nga buyagyag ni Donna natuhoy sa iya negosyo.
"Mare, malakat na ko sa eskwelahan," siling ni Suzette.
"Huo gali no! Pasensya ka na ha! Nakatublag ako?"
"Wala Mare Donna, a!" sabat ni Suzette. "Nalipay ako nga nakahambalanay kita!"
Binutang dayon ni Suzette ang telepono sa pagdali nga basi maulihi pa sia sa iya mga bumolutho.
Sa pihak nga bahin, binudlayan gid si Andrea natuhoy sa inogbalik nga kwarta kay Donna. Mabudlay man, apang ginhimulatan gid niya nga makatipon sang amo nga kantidad.
Pagbalik niya halin sa Dakbanwa sang Bacolod, balik 'ya man ang isa ka gatos ka libo ka pesos kay Donna, pang wala ganansya yadtong alsada nga ginasiling niya kay Donna.
Diri sini nga bahin nag-amat pugday ang pagsalig ni Donna sa lakat sang ila negosyo sa uga. Kinahanglan iya man gali palibogan kag halongan sa masunod kon ano nga mga tikang ang iya himuon agod ini magsanyog agod indi matunaw ang iya ginpuhonan kag makaganansya sing maayuayo kag tayuyon.
Apang, paano abi kon minilyon nga kapital ang naangot kag nagakaurot-urot ang ila tinagu sa bangko sing paggwa sa handom nga makasam sang dalagku nga dibidendo katulad sang ginpresentar ni Bert Natino nga milyon ukon masobra pa, kon madamu nga minilyon ang imo mapuhonan?
Nalarawan ni Donna ang daku nga katalagman sa negosyo. Matuod madamu man ang nag-ayohan, apang isugal gid bala niya ang pila man lang ka milyon nila nga sinuptan?
Ini...ini ang daw dampog sa dagat kadaku nga palamangkutanon ang nagatublag kag nag-ayohan, apang isugal gid bala niya ang pila man lang ka milyon nila nga sinuptan?
Apang, kon iya talairon ang pag-untat niya sa pagkamanunodlo, tatapon niya ang kabataan nila agod magmaayo ang panglawason kag diri gamiton ang pagmangin-alamon sang mga ini paagi sa maid-id nga pagtudlo dugang sa ila matun-an sa bulothoan, siguro niya nga makapapag-on ini sang sadsaran sang ginatawag nga kinaalam, kag wala gid sia salabton kay Gary nga amo ang tuboran sang grasya.
Sa amo nga paghanduraw ni Donna, nakabawi sia sa iya palaligban bahin sa nagsagunto niya nga pangganansyahon. Nadumdoman dayon niya ang hurobaton sang isa ka bantog nga manunolat nga isa ka Ilonggo sa pulong nga Hiligaynon nga nagasiling: "Ang kapaslawan dalan sang kadalag-an!"
Nakayuhom man sia bisan nagaisahanon. May malahalon nga mensahe ang nasambit nga hurobaton.
"Ining ginahimu ko, kon sa bagay, indi lang makapabuad sang akon nga kwarta, kundi makabulig man sa abyan ko nga nagahiwaos sa kapuraoton tuga sang mahal nga bili sang mga balaklon nga pasalubong kag pagkaon nga lulotuon kag mga luto sa mga restaurant kag talipapa, katulad sang karne, isda utanon kag prutas sa higadhigad sang karsada kag baybayon.
Nagadugsing pa gid sa hunahona ni Donna nga bisan mahal ang Suktanay sa Boracay nga halos singkwenta ka pilu ang imo kwarta, sanglit dolyar, masarangan nimo baklon ukon mabayaran ang imo nagustohan. Apang kon peso, kinahanglan sinako.
Nadumdoman pa gid ni Donna ang siling ni Lola niya sang tiempo Hapon nga nagbakal sang Karabaw ang iya Lolo, ang ginbayad duha ka sako sang baka nga kwartang' hapon. Ay, huo...daw kahalam-otan ang estorya ni Lola niya, apang ang nagakahanabu paliwatliwat gid lang suno sa masaligan nga mga tiliman-an.
Sa karon, ang peso matuod, kinahanglan kon indi gid man sinako, pinaldo ukon tinangkas nga mataas agud sa kataason sang bili sang balaklon makalagas.
Sa pihak nga bahin, kahimbon na ni Marichu si Andrea, nagpasugot naman ini agud makapadamu sang iya kita tagsa ka semana.
Tungod nagahingapos na gani ang bulan sa Hunyo nga amo ang pagbaylo sang huyop sang hangin nga Habagat, tingulanon na ang panahon. Sa hubon nanday Donna kag Suzette sadtong summer, may isa sila ka kaupod nga Science Teacher nga amo si Rhea.
Upod ang naulihi sa tatlo pa gid ka Science Teachers sang Iloilo National High School, nagpaliwaliwa ang mga ini, agud hibal-on kon bala matuod ang hambal ni Boy Lumot nga paghuyop sang hangin Habagat, magakaladula ang berdeng' lumot sa manabaw nga tubig sang baybayon sang Boracay.
Sa daku nga kakibot ni Rhea kag sang kaupdanan sini, wala bisan isa ka nahot sang berdeng' lumot nga makit-an sa manabaw nga tubig. Apang nagdugang ang iya kakibot sang ...
"Ari kamo Andrea kag Tomas?" singgitan ni Rhea sang tumampad ang kabug-osan ni Andrea ang matalingi pa kuntani agud siguro mahinagu ang iya pagkayara sa amo nga baybayon.
"Oy, Rhea...indi ka gid manugid kay Donna nga nagkitaay kita diri sa Boracay , ha," alungay ni Andrea.
"Anong'tuyo ninyo paglingawlingaw, paliwaliwa ukon negosyo?" pakiana ni Rhea.
"Dala na ina tanan, kalakip ang pagpahibalo sang hambal ni Boy Lumot nahanungod sa mga berdeng' lumot!"
"Huo Andrea, daw madyek nga naalimunaw matuod ang mga lumot!" nagatida nga pabutyag ni Rhea.
"Aaprobado! Basi ina ang wala pa mapamatud-i nanday Donna kag Suzette?" tambing ni Andrea nga kaayawan tapos duha nga may ginaumol nga dolyar iya pa naunahan.
Sa pihak nga bahin didto sa Dakbanwa sang Iloilo, nasumalang ni Donna ang kamagulangan nga anak ni Andrea sa SM City Mall upod sa iya barkada.
"Melanie, ari man diri sa Mall si mama mo?" pamangkot ni Donna.
"Wala Tita. Sa Boracay sila ni Papa. Nag-excursion sila nga duha. Wala sila sing ginpaupod!" sabat ni Melanie nga nagakinusamod. "Sige Tita ha, nagalagaw lang kami."
"Salamat Melanie," nabungat ni Donna nga puno sang kahulogan.
"Aba! makasarang na ang kasusyo ko nga abyan magpa-Boracay kag hipushipos lang. Abi ko anay kay Domingo subong, sa Bacolod City sia. Kon amo wala sia makapangumpra?" daku nga palamangkutanon ni Donna sa kaugalingon.
Pagka-Lunes nga adlaw, nakigkita si Andrea kay Donna kag maghatag sang anom ka libo ka pesos nga iya bahin sa ganansya sa negosyo nila nga uga.
"Nakapa-bacolod ka Andrea? panalawsaw ni Donna.
"Wala. Ang manghod ko nga lalaki ang ginpangumpra ko bilang paghanas sa pagpangumpra dala deliber sa Bacolod. Sa Boracay kami amon halin ni Tomas. Wala lang ako nanugid agod makakulonyag ang paliwaliwa namon ni Tomas!" matanlas nga pahayag ni Andrea.
Humipos na lang si Donna, samtang ginasulod sa pitaka ang amo nga kwarta nga gintungol ni Andrea.
Paglumbos ni Andrea, ginsuma ni Donna ang nakabalik sa iya dagway sang iya parte sa ganansya, halin sang katapusan nga semana sang Marso tubtob nahauna nga semana sang Hunyo, nagahinangat sa amon ka pulo ka libo ka pesos tanan.
Sa hunahona niya, apat pa ka pulo ka libo ang nagautaw-otaw sa mga kamot sang banihot nga Andrea kon amo.
PADAYUNON
(IKA-7 NGA GUA)
DAW natapongawan si Donna sa dalagan sang hitabu. Apang makadali lang yadto. Sang makapasag-uli sia, tinulok sing masusi si Andrea. Ginalaghap sa nawong sini ang kamatuoran.
"Andrea, hatagan ko ikaw sang isa ka kahigayonan, apang kon may iputika ka dira nga mga alahas nga nagahinangat sa amo nga kantidad nga ginakinahanglan mo sa akon, sa biernes bisan aga pa ang kalibutan, makuha mo ang kwarta!" pakatig-a ni Donna paagi sa paggamit sang amo nga kundisyon.
"Diin 'ko abi abyan Donna manguha sang ginasiling mo nga ina kay maayo pa gani ang amu kay may salapi sa buli," pahangop ni Andrea nga walawala gid sia.
Sa pagkipit ni Andrea nga ini, may naglabhag sa iya kaisipan nga basi pa man lang iya malalangan si Donna.
"Kon makabayad ang nag-alsa sa pagbalik ko didto sa Dakbanwa sang Bacolod, ibalik ko gilayon pag-abot ko ang imo isa ka gatos ka libo ka pesos nga una ginpuhonan. Okey ka sina?" malagday nga pasikto ni Andrea nga ginhawa halong sang ginapangsambit.
Tangu lang ang nanginsabat ni Donna. Nakaginhawa sing halog si Andrea sa madinalag-on niya nga padugi sa ila pagtransaksyon.
Pagpauli ni Andrea sa ila balay sa Barangay Kaingin, La Paz, Dakbanwa sang Iloilo, malipayon sia sa pagbalita kay Tomas nga iya bana, nga sang una, isa ka trisikad drayber nga nagapangalkila sang ginadala sa pagbiahe, apang karon iya na gid ang iya ginadala kag may isa pa nga ginapaalkilahan.
"Maayo gid nga abyan mo ining si Donna kay makabuhibuhi man sa aton," nagakasadya nga panat-umon ni Tomas sang mabalitaan nga positibo ang lakat sang maalam kag mabakas nga asawa kag maestra pa abi!
"Apang Tomas, kulolbaan ang alsada sang ginlider ko nga uga sang nagligad nga semana kay Marichu sa Bacolod!"
"Ngaa man Andrea?" nabuy-an ahat ni Tomas ang ginayupyop nga sigarilyo sa tinaga nga nabatian nga kulolbaan.
"Basi bala i-wantutre sang nag-alsa, maguba ang kredito ko kay Donna. Istrikto nga daan si Kapitan Gary Aragon nga bana!" may kahangawa si Andrea.
Biernes nga adlaw-adlaw nga ginakahangaw-an ni Andrea. Kon bala kaluoyan sia ni Donna ukon indi... ginatukyab ang iya dughan sa kakulba. Nagatum-ok lang sia sang buzzer sa gate sang balay sang abyan, apang nagakulorog ang iya kalawasan nga nagatayudtayod ang iya mga tuhod.
Sang makasulod na sia...
"Nakapamahaw ka na Andrea?" sugata ni Donna. "Alice, himosi pamahaw dira si Ma'am mo Andrea, ay!" amo sini ang dalagan sang panghambal ni Donna, sanglit tuman kalapsi sang guya sang nauna.
"Nakapamahaw na ako halin sa balay Donna," pamalibad ni Andrea.
"Ngaa tuman sa imo kalapsi haw?"
"Ginakulbaan ako Donna, basi bala paslawon mo ako nga makapangumpra, malamala gid ako sa duha ka semana," wala lipudlipod nga pabutyag ni Andrea.
"O, ta sige na gani. Pero kon indi mo mabalik sa Domingo, bugto ang aton pag-abyanay!" ginaduon nga pinamulong ni Donna.
Ang natabu sadtong' yari si Gary nga nakauyat si Andrea sang duha ka panid sang libuhon nga dolyar, natabu naman subong sa paghamil-ay niya sang isa gatos ka panid nga libuhon ka pesos halin kay Donna para ipangumpra sang pusit kag pinakas nga agumaa bulaw, kag balingon sa Estancia, Iloilo.
Ano ang natabu? Wala nagadapat sa pamatyagan ni Andrea ang iya duha ka tiil sa mahinlu nga salog nga human sa tiles sang terrace nanday Donna.
"Salamat Donna, makahulag tayuyon ang aton negosyo sa Bacolod tungod sining palulos nga isa pa gid ka gatos ka libo ka pesos," siling ni Andrea nga nakapangamusta sia ahat ka Donna.
"May ipanugyan ako sa imo Andrea..."
"Ano ina abyan Donna?" nagahawathawat ang pagginhawa ni Andrea.
"Indi dapat ipaalsa ni Marichu ang aton baligya! Maathag?" paandam ni Donna.
"Okey. Matuman ang Boss," wala pamatok nga sabat ni Andrea dala pangayu pahanugot nga malakat na sia.
Sang sa gwa na sia sang kudal dapit sa karsada, amo pa lang magpalangurog nga daw indi niya mahangpan ang iya pamatyagan. Subong bala sia ginakulbaan sa tuman nga kakunyag.
Sumakay sia sa isa ka trisikol paggwa sa Northville Subdivision, nga nahamtangan sang balay nanday Donna.
"Hamak mo na kon milyonarya ka, de subdivision. Kon imol, Barangay Kaingin, La Paz. Tse! Pangabuhi sang mga Pinoy!" kulomuron ni Andrea.
Abi sang drayber nga pigado gid ini nga babaye sa pagpanglat-as pangita bisan inogdalawat lamang sang bugas kay indi mahubas ang pagkinusamod. Wala abi husa ang ginakumodkumod nga mga tinaga sang pagkapigado. Likom sa ihibalo sang sini nga drayber, nagaumol sang isa ka gatos ka libo ka pesos ining babaye nga iya pasahero.
Papusdak nga nanaug sa trisikol si Andrea kay ginayuhomyuhoman sia sang drayber sing may pang-uligyat.
Tungod nga isa lang sia nga sakay sini nga trisikol, ang singkwentahon nga gintunghol niya sa drayber, wala na aniya ginbalikda ang sinsilyo.
Sa kahimtangan sang pagkatapongawan ang driver, gani...
"baliskad ang pagpati ko?" nabatian pa ni Andrea nga natuaw sang drayber, gani, linisuan niya ini kag hambalan.
"Pangamuyo ka pirme nga maagsikan sang grasya!" turasok sa iya ni Andrea nga nagpamusimosi na lang ini sang iya mga mata.
Nakasakay na si Andrea sa isa ka pamasahero nga dyep biahe Leganes-La Paz, apang wala pa makahulag ang amo nga trisikol drayber. Nagasadiay sia sa driver's seat nga yara ang duha ka tiil sa babaw sa puno sang manibela, ayon sa may tangke. Nakabyad na si Andrea sang iya plete, pagbalikid niya liwat, amo pa lang makapaandar sang iya ginamaneho nga trisikol ang amo nga drayber.
Nakakadlaw man sing mahinay si Andrea kay nadumdoman niya ang iya pagkulomuron nga abi sang amo nga drayber ginagutman na gid sia, bangud sa kaiwaton sang pangabuhi subong nga panahon nga nagapangalapkan sa bug-os nga kalibutan, bunga sang nagtuhaw nga "global financial crisis".
Samtang sa balay nanday Donna, ginpakamaayo niya nga makatawag kay Suzette nga ginabanta niya, yara pa ini sa ila balay kay aga pa man.
"Anong' balita Mare?"
"Kamusta ang Maestra?" sabat-langkoy pamangkot ni Donna.
Sakuysakoy adlaw-adlaw nga tanan. Maayo ka imo kay nakatalimwas ka na sining makatalaka nga obra...obra maestra! Kanami tani no? Masterpiece bala!" ginadaranan nga pakadlawkadlaw ni Suzette.
"Inang'...ang mabalita ko sa imo, amo ang tuhoy sa negosyo ko. Ang masaplid ko duha ka pulo kag apat ka libo tagsa ka bulan. Siguro gid nga tag-anom ka libo ka pesos tagsa ka semana sa isa ka gatos ka libo ka pesos ang kapital.
"Paambaga man 'ko ay!" lungay ni Suzette.
"Ugaling Mare may diutay nga remalaso...!"
"Basi magdaku mare? Indi lang 'ko anay. Basi magpadasudaso dali mapusa!" nagaharakhak nga nasambit ni Suzette. "Ano nga remalaso yadto man?"
"Sang nagligad nga semana, gin-alsa tingob ang amon uga, apang wala pa mabayaran pag-abot didto ni Andrea sini nga semana," pabutyag ni Donna nga ginasul-ob sing pagpangduhadoha.
"Hala ka!" pamahog ni Suzette.
"Ginapakulbaan mo ako Mare, a!"
"Ngaa naman?"
"Nga daan nga isa naman ka gatos ka pesos ang akon palulos ipangumpara buas sa Estancia!" buyagyag ni Donna.
"Kon ako sa imo Mare, wala alsahanay," panugyan ni Suzette.
"Ina, ina gid Mare ang order ko kay Andrea. Siling ko, indi man ina mapan-os nga sahi sang balaligya!" dugang nga buyagyag ni Donna natuhoy sa iya negosyo.
"Mare, malakat na ko sa eskwelahan," siling ni Suzette.
"Huo gali no! Pasensya ka na ha! Nakatublag ako?"
"Wala Mare Donna, a!" sabat ni Suzette. "Nalipay ako nga nakahambalanay kita!"
Binutang dayon ni Suzette ang telepono sa pagdali nga basi maulihi pa sia sa iya mga bumolutho.
Sa pihak nga bahin, binudlayan gid si Andrea natuhoy sa inogbalik nga kwarta kay Donna. Mabudlay man, apang ginhimulatan gid niya nga makatipon sang amo nga kantidad.
Pagbalik niya halin sa Dakbanwa sang Bacolod, balik 'ya man ang isa ka gatos ka libo ka pesos kay Donna, pang wala ganansya yadtong alsada nga ginasiling niya kay Donna.
Diri sini nga bahin nag-amat pugday ang pagsalig ni Donna sa lakat sang ila negosyo sa uga. Kinahanglan iya man gali palibogan kag halongan sa masunod kon ano nga mga tikang ang iya himuon agod ini magsanyog agod indi matunaw ang iya ginpuhonan kag makaganansya sing maayuayo kag tayuyon.
Apang, paano abi kon minilyon nga kapital ang naangot kag nagakaurot-urot ang ila tinagu sa bangko sing paggwa sa handom nga makasam sang dalagku nga dibidendo katulad sang ginpresentar ni Bert Natino nga milyon ukon masobra pa, kon madamu nga minilyon ang imo mapuhonan?
Nalarawan ni Donna ang daku nga katalagman sa negosyo. Matuod madamu man ang nag-ayohan, apang isugal gid bala niya ang pila man lang ka milyon nila nga sinuptan?
Ini...ini ang daw dampog sa dagat kadaku nga palamangkutanon ang nagatublag kag nag-ayohan, apang isugal gid bala niya ang pila man lang ka milyon nila nga sinuptan?
Apang, kon iya talairon ang pag-untat niya sa pagkamanunodlo, tatapon niya ang kabataan nila agod magmaayo ang panglawason kag diri gamiton ang pagmangin-alamon sang mga ini paagi sa maid-id nga pagtudlo dugang sa ila matun-an sa bulothoan, siguro niya nga makapapag-on ini sang sadsaran sang ginatawag nga kinaalam, kag wala gid sia salabton kay Gary nga amo ang tuboran sang grasya.
Sa amo nga paghanduraw ni Donna, nakabawi sia sa iya palaligban bahin sa nagsagunto niya nga pangganansyahon. Nadumdoman dayon niya ang hurobaton sang isa ka bantog nga manunolat nga isa ka Ilonggo sa pulong nga Hiligaynon nga nagasiling: "Ang kapaslawan dalan sang kadalag-an!"
Nakayuhom man sia bisan nagaisahanon. May malahalon nga mensahe ang nasambit nga hurobaton.
"Ining ginahimu ko, kon sa bagay, indi lang makapabuad sang akon nga kwarta, kundi makabulig man sa abyan ko nga nagahiwaos sa kapuraoton tuga sang mahal nga bili sang mga balaklon nga pasalubong kag pagkaon nga lulotuon kag mga luto sa mga restaurant kag talipapa, katulad sang karne, isda utanon kag prutas sa higadhigad sang karsada kag baybayon.
Nagadugsing pa gid sa hunahona ni Donna nga bisan mahal ang Suktanay sa Boracay nga halos singkwenta ka pilu ang imo kwarta, sanglit dolyar, masarangan nimo baklon ukon mabayaran ang imo nagustohan. Apang kon peso, kinahanglan sinako.
Nadumdoman pa gid ni Donna ang siling ni Lola niya sang tiempo Hapon nga nagbakal sang Karabaw ang iya Lolo, ang ginbayad duha ka sako sang baka nga kwartang' hapon. Ay, huo...daw kahalam-otan ang estorya ni Lola niya, apang ang nagakahanabu paliwatliwat gid lang suno sa masaligan nga mga tiliman-an.
Sa karon, ang peso matuod, kinahanglan kon indi gid man sinako, pinaldo ukon tinangkas nga mataas agud sa kataason sang bili sang balaklon makalagas.
Sa pihak nga bahin, kahimbon na ni Marichu si Andrea, nagpasugot naman ini agud makapadamu sang iya kita tagsa ka semana.
Tungod nagahingapos na gani ang bulan sa Hunyo nga amo ang pagbaylo sang huyop sang hangin nga Habagat, tingulanon na ang panahon. Sa hubon nanday Donna kag Suzette sadtong summer, may isa sila ka kaupod nga Science Teacher nga amo si Rhea.
Upod ang naulihi sa tatlo pa gid ka Science Teachers sang Iloilo National High School, nagpaliwaliwa ang mga ini, agud hibal-on kon bala matuod ang hambal ni Boy Lumot nga paghuyop sang hangin Habagat, magakaladula ang berdeng' lumot sa manabaw nga tubig sang baybayon sang Boracay.
Sa daku nga kakibot ni Rhea kag sang kaupdanan sini, wala bisan isa ka nahot sang berdeng' lumot nga makit-an sa manabaw nga tubig. Apang nagdugang ang iya kakibot sang ...
"Ari kamo Andrea kag Tomas?" singgitan ni Rhea sang tumampad ang kabug-osan ni Andrea ang matalingi pa kuntani agud siguro mahinagu ang iya pagkayara sa amo nga baybayon.
"Oy, Rhea...indi ka gid manugid kay Donna nga nagkitaay kita diri sa Boracay , ha," alungay ni Andrea.
"Anong'tuyo ninyo paglingawlingaw, paliwaliwa ukon negosyo?" pakiana ni Rhea.
"Dala na ina tanan, kalakip ang pagpahibalo sang hambal ni Boy Lumot nahanungod sa mga berdeng' lumot!"
"Huo Andrea, daw madyek nga naalimunaw matuod ang mga lumot!" nagatida nga pabutyag ni Rhea.
"Aaprobado! Basi ina ang wala pa mapamatud-i nanday Donna kag Suzette?" tambing ni Andrea nga kaayawan tapos duha nga may ginaumol nga dolyar iya pa naunahan.
Sa pihak nga bahin didto sa Dakbanwa sang Iloilo, nasumalang ni Donna ang kamagulangan nga anak ni Andrea sa SM City Mall upod sa iya barkada.
"Melanie, ari man diri sa Mall si mama mo?" pamangkot ni Donna.
"Wala Tita. Sa Boracay sila ni Papa. Nag-excursion sila nga duha. Wala sila sing ginpaupod!" sabat ni Melanie nga nagakinusamod. "Sige Tita ha, nagalagaw lang kami."
"Salamat Melanie," nabungat ni Donna nga puno sang kahulogan.
"Aba! makasarang na ang kasusyo ko nga abyan magpa-Boracay kag hipushipos lang. Abi ko anay kay Domingo subong, sa Bacolod City sia. Kon amo wala sia makapangumpra?" daku nga palamangkutanon ni Donna sa kaugalingon.
Pagka-Lunes nga adlaw, nakigkita si Andrea kay Donna kag maghatag sang anom ka libo ka pesos nga iya bahin sa ganansya sa negosyo nila nga uga.
"Nakapa-bacolod ka Andrea? panalawsaw ni Donna.
"Wala. Ang manghod ko nga lalaki ang ginpangumpra ko bilang paghanas sa pagpangumpra dala deliber sa Bacolod. Sa Boracay kami amon halin ni Tomas. Wala lang ako nanugid agod makakulonyag ang paliwaliwa namon ni Tomas!" matanlas nga pahayag ni Andrea.
Humipos na lang si Donna, samtang ginasulod sa pitaka ang amo nga kwarta nga gintungol ni Andrea.
Paglumbos ni Andrea, ginsuma ni Donna ang nakabalik sa iya dagway sang iya parte sa ganansya, halin sang katapusan nga semana sang Marso tubtob nahauna nga semana sang Hunyo, nagahinangat sa amon ka pulo ka libo ka pesos tanan.
Sa hunahona niya, apat pa ka pulo ka libo ang nagautaw-otaw sa mga kamot sang banihot nga Andrea kon amo.
PADAYUNON
IKAW LAMANG
Nobela ni Anay Gov. Conrado J. Norada
(Ika 36 nga gua)
Nakahibubun-ot si Alma apang nagakupo man ini sing hugot kay Danilo. Amo ini ang panganay nga halok ni Alma Valdes.
SA HINALI, nadumdoman ni Danilo Gonzaga si Carol Lindsay. Masupog, makahas kag wala kabilinggan. Amo man bala ini si Alma Valdes? Apang si Alma isa ka Pinay. Labot pa, kilala niya ini nga dalaga. Mahuloy-on, mabuot kag mahinalungon. Nagbalhin na bala si Alma nian nga nakadimdim sang pangabuhi Amerikanhon?
"Alma, ginahagugma ko ikaw! Kon tandugon ko ikaw, labi na sa isa ka kahimtangan nga katulad sini, malipay ako mag-angkon sang imo dugos kon kita kasal na," tampad ni Danilo.
"Apang, indi pa ako pat-ud magpakasal sa imo, Danilo ... Kag wala kita makahibalo kon ano ang matabu sa akon pangabuhi samtang didto ikaw sa Australya kag ako diri sa Amerika," pahayag sang dalaga nga daw nagapakiluoy. "Ayhan, sa sina nga tion mabayaran ko ang tanan nga kinaayo mo ..."
"Alma!" Nakasingit si Danilo dungan nga gintakpan ang mga bibig sang babae sang iya tuyo nga kamot.
Kalapit sa ila nga duha. Nabatyagan ni Danilo ang kahamot sang lin-ay. Natingala si Alma. Daw mahibi sia sanglit nahuy-an sia. Binatyag nia ang pagmalibad ni Danilo.
Kag nasat-uman gilayon ni Danilo ang kabalaka sa mga mata ni Alma. Nakita niya ang pila ka bantuk nga luha nga nagsugod sa pagtigay gikan sa mga mata sang dalaga. Nagsaku ang pitik sang dughan sang ulitao.
Kag...
Inanay nga binuy-an sang iya tuo nga kamot ang baba sang dalaga kag sa baylo sini, hinakus niya sing matuodtuod si Alma kag halukan ini sa mga bibig.
Matam-is gali ang mga bibig ni Alma Valdes! Kag nabatyagan ni Danilo ang pagpanginit sang iya lawas subong nga daw ginsudlan sang nagabulos nga sulog sang adlaw.
Nakahibubon-ot ang dalaga apang nagakupo man ini sing hugot kay Danilo. Amo ini ang panganay nga haluk ni Alma Valdes. Kumurog ang mga bibig sang lin-ay sang maglunay ang ila mga bibig ni Danilo sa isa ka makakulonyag nga pagdapigay.
Ang haluk ni Danilo bunayag nga saksi sang iya tampad nga paghigugma kay Alma. Sa pihak nga bahin, napukaw sa hinali ang nagakatulog nga pagtamud ni Alma kay Danilo nga sang pila ka binulan nga nagligad gintagu lamang sang dalaga sa iya kaugalingon sa katarungan nga sa Negros indi mahimo nga ang isa kaagalon mapangasawa sa isa ka sinakpan lamang.
Nian, nabuksan ang bag-o nga silabu sang balatyagon nga sa hipus lamang ginhuptan sang duha ka pamatan-on. Natigayon gid man ang paghangpanay sang ila handum kag paglaum bisan pa nga wala gid sila maghunahona nga matabu ini.
"Alma ..." daw hutik ang tingog ni Danilo. "Ginahigugma ko ikaw ..."
Wala makatingog ang babae. Sang mag-antaray sila sing makadali kag magtulokay sing hinali, nakita ni Alma nga malipayon ang nawong ni Danilo. May kahuya nga pumilit ang dalaga sing malip-ot nga yuhum.
"Salamat kay nahangpan mo ang tunay nga kahulogan kag katuyoan sang akon pagkari diri sa San Francisco," padayon ni Danilo nga gintuparan naman si Alma kag agbayan ini.
"Malipay pa gid ako, Danilo, kon tugotan mo ang pangabay ko kaina ..."
Liniso sing hinali ni Danilo si Alma agud makatampad sa iya. Wala na nagayuhum ang lalaki. Nagtulokay na man sila. Nakita ni Danilo nga bumalik ang luha sa mga mata ni Alma Valdes. Nagkurinot ang agtang sang ulitao sing makadali. Daw indi niya maintindihan ang dalaga.
"Amo gid bala ini ang luyag mo, Alma?" pasiktu ni Danilo.
"Ginkulbaan ako, Danilo, nga sa imo pagbalik sa Australya indi na kita magkitaay liwa," sabat sang dalaga sa mapainubuson nga tingog.
"Apang, kon but-on mo ang ginatanyag ko sa imo ... kon sugot ikaw magpakasal sa akon, indi na kinahanglan nga magabalik pa ako sa Australya. Diri kita mapuyo sa Amerika," pahayag sang ulitao.
"Amo ina ang problema, Danilo, kay indi pa ako luyag magpamana wala sapayan nga mangin bulahan ang babae nga makapamana sa imo," tampad sang dalaga.
"Kon amo ina ang binubuot mo, mahulat ako... tubtob mag-abot ang tion nga luyag mo na magpamana, Alma."
"Mabudlay ina nga kahimtangan, Danilo," sabat sang lin-ay. "Labi na karon nga mga panahon ...kag diri pa sa Amerika."
Nakadulog si Danilo. Nagbudlay tapat ang kahimtangan. Nahibaluan niya nga may pagtamud si Alma sa iya. Ang kainit sang haluk sang dalaga kag ang kaalabaab sang paghakus sini nagapamatuod sini nga tanan. Apang ngaa nga indi pa magbaton si Alma sang iya tanyag sa bag-ong pangabuhi? May liwan bala nga lalaki? Si Doktor Merill bala?
Kag...
"Alma, may liwan bala nga lalaki...?
"Wala Danilo," agaw sang babae. "May nagapangaluyag sa akon ...isa sina si Doktor Richard Merill nga nakilala mo sa Las Vegas."
Nakalungolungo ang pamatan-on.
"Kon amo, mabalik na lang ako sa Australya sa labing madali nga panahon," nahambal sa ulihi ni Danilo nga daw indi na luyag magpalawig sugilanon kay Alma.
Wala makatingog si Alma. Gintulok lamang niya si Danilo kag magpungko sa siya nga malapit sa ginatindugan sang ulitao. Nagginhawa ang bababe sing madalum. "Idul-ong ko ikaw sa imo apartment, Alma, basi pangitaon ikaw sang mga kaupod mo," pahanumdom sa iya hinali ni Danilo nga ginbutkon ang dalaga sing mainamdamon.
Apang ...
"Diri na lang ako mapahuway tubtob magsinaw an gaga," sabat sang dalaga dungan nga nagtindug kag magsugod uba sang iya panapton.
Nakatungkaaw si Danilo Gonzaga nga wala gilayon makahambal.
"Alma?"
Binalikid lamang sang dalaga ang ulitao apang wala man magtingog. Wala na ang uniporme ni Alma. Nauba na man niya ang iya mga medias. Nagapalapit na ang lin-ay sa higdaan samtang ginhukas ang iya bra.
"Alma, nagaano ikaw?" Daw kabug-at sang dila ni Danilo sa amo nga tion.
Sa liwat, binalikid ni Alma ang ulitao. Nakayuhum sing hinali ang dalaga.
"Nagaano pa, kundi matulog!" sabat sang dalaga nga dayon man higda sa higdaan.
Wala gilayon magpalapit si Danilo sa higdaan. Nanumdom sia. Sang tulukon niya ang iya relo, nagahinampot na ang ikaapat nga takna sa kaagahon. Bisan sia nagabatyag man sing kakapoy. Kinahanglan magpahuway man sia.
Sang palapitan niya sa ulihi si Alma, nagakatulog na ang babae. Nakapamagnot ang ulitao. Wala na sia sing mahimo. Eskandalo pa ang maabutan niya kon piliton niya si Alma magpauli sa iya sini apartment.
Napilitan si Danilo mag-ilis sa iya padyama. Wala sia maghigda sa luyo ni Alma Sa sopa sia magtulog sanglit malum-ok man ini. Apang likum kay Danilo, nagapatulogtulog lamang si Alma. Sa pagkamatuod, nagapanilag man ang babae kon ano ang ginahimo sang ulitao. Natulogan si Danilo Gonzaga sa sopa. Wala gid sia makabatyag nga nanug si Alma sa higdaan kag nagpalapit sa iya. Malapit na ang ikalima nga takna sa aga.
Nakamata si Danilo sang mabatyagan niya nga may nagabutong sa iya padalum sang sopa. Nakibot sia kag naghimulat sang pagpanghawid apang nakatupa na ang iya kilid sa salog sang hulot. Indi man masakit ang iya paghulog sa salog sanglit may karpeta ini nga madamul. Daw koltson man lang sang higdaan ang natup-an ni Danilo.
Kag...
"Alma!" Namaradmadan ni Danilo kon sin-o ang nagyudyod sa iya sa salog.
Wala magsabat ang dalaga apang nakup-an na niya ang ulitao.
"Mapakasal anay kita Alma..."
"Apang ginahigugma mo ako. Indi bala Danilo?"
"Huo, Alma ...ginahigugma ko ikaw..."
"Pwes, pamatud-an mo, Danilo Gonzaga!" matigdas ang mga tinaga ni Alma samtang nagkupo kag nagsugod sa paghaluk sa mga pisngi kag liug ni Danilo.
Naidalum ang ulitao. Naghiwaos sia apang mabudlay ang ioya kahimtangan sanglit ginakulong ang iya abaga sang mga butkon sang dalaga. Labi na kay nagtupa na ang mga bibig, nadula sa hinali ang buot hambalon sang lalaki. Yara na man ang kaalabaab sang lawas sang babae labi na nga wala na sing panapton ini.
Kag...
Napukaw ang pagkalalaki ni Danilo Gonzaga. Labi na kay ginhangkat sia ni Alma valdes nga magpakita sang iya pagkalalaki. Lalaki sia. Wala ini sang duhadoha. Nahibaluan ini ni Danilo. Kulang lang sa iya ang pagpakita sang iya pagkalalaki. Sanglit sa iya kabuhi, mahipus sia. Sa iya kasilingan, mapili sia. Sa kababaenhan, indi sia mahilig.
Ayhan kon wala si Carol Lindsay, wala gid sing kinaadman ukon inagihan si Danilo nga sarang niya masiling nga sia isa ka tunay nga macho. Apang, lain ang kahimtangan nian. Yara sia nian sa luyo sang babae nga ginahigugma niya, nga luyag niya ipakasal. Kag ang babae isa ka Pilipina.
Naglunay ang duha ka pamatan-on sa karimis sang ila pagdaluay. Kag ginpakita ni Danilo ang iya pagkalalaki. Pinanglimot na sia sang iya balaan nga handum nga mapakasal anay sia kay Alma sa wala pa sila maghulid sa isa ka higdaan.
Nakadulog lamang si danilo sing makadali sang magsiyagit si Alma valdes. Indi lamang nga amo yadto ang nahauna nga haluk ni Alma kundi amo yadto ang nahauna niya nga paghatag sang iya pagkababae sa isa ka lalaki.
Ulay si Alma valdes! Nakita ni Danilo ang luha sa pisngi sang dalaga. Nasaktan matuod ang lin-ay.
"Huo, Danilo... ikaw ang nahauna " tampad ni Alma sang tulukon sia sing makadali sang pamatan-on
Nakapanagmot lamang si Danilo apang nalakip ang daku nga pagpasalamat kay Alma nga sia ang ginhatagan sing pinasahi nga kadungganan sa pagbungkag sang iya sini pagkaulay.
"Nagdaku pa gid ang akon paghigugma sa imo, Alma," daw hutik ang tingog ni Danilo sang tamparon niya ang lin-ay.
Wala pa sila nagbulagay. Nagahaksanay pa sila. Daw indi sila masihag. Nangin isa sila ka lawas, isa ka kalag, isa ka dugos.
"Nian, nahangpan mo na kon ngaa nga rig id ako magtulog sa luyo mo karon nga aga, Danilo,"nahambal ni Alma sa mahinay apang may pag-angga nga tingog.
Nakayuhum si Danilo. Hinalukan na man niya ang dalaga tubtob nga naghaksanay naman sila sing hugot kag mainanggaon. Wala na nagahibi si Alma. Sa amat-amat, nadula ang kasakit nga anay naaguman niya sang pila ka minuto nga nagligad. Lunsay katam-is na lang ang naaguman niya. Busog ang iya ang iya dughan. Busog ang iya pagkababae. Timpos ang iya kalipay.
Kag...
Nagpahuway sila sing mationtion. Naghanda si Alma sing pamahaw gikan sa unod sang prigider. Maayo ang lin-ay magluto. Nahanas sila sa ila apartment sanglit wala sila sing kusinero ukon suloguon. Masigluto sila sang ila pagkaon. Amo ini ang pangabuhi sang mga narses sa Amerika.
Nagapamahaw gid sanday Danilo kag Alma sang madumdoman sang dalaga ang iya mga kaupdanan sa ila apartment. Basi matuod nga matingala sila nga wala sia makapauli kag wala man sia makatawag.
Gani, tumawag si Alma sa ila apartment. Ang Bicolana ang nakasabat. Ginsugiran sang Bicolana si Alma nga ginpangita ini ni Doktor Merill lakip sa ospital sa bilog nga gab-i tubtob kaina sang kasanagon.
"Siguro nagkadto ang doktor sa polisya agud mabuligan sia pangita sa imo, Alma," pasayud sang Bicolana. "Sa diin bala ikaw, Alma? Basi manawag na man si Doktor Merill ukon basi magkari man diri ang polis."
Tinulok ni Alma si Danilo. Sugiran bala niya ang ulitao sang balita nga ginapangita sia sanglit wala sia makapauli sa ila apartment?
PAGAPADAYUNON
(Ika 36 nga gua)
Nakahibubun-ot si Alma apang nagakupo man ini sing hugot kay Danilo. Amo ini ang panganay nga halok ni Alma Valdes.
SA HINALI, nadumdoman ni Danilo Gonzaga si Carol Lindsay. Masupog, makahas kag wala kabilinggan. Amo man bala ini si Alma Valdes? Apang si Alma isa ka Pinay. Labot pa, kilala niya ini nga dalaga. Mahuloy-on, mabuot kag mahinalungon. Nagbalhin na bala si Alma nian nga nakadimdim sang pangabuhi Amerikanhon?
"Alma, ginahagugma ko ikaw! Kon tandugon ko ikaw, labi na sa isa ka kahimtangan nga katulad sini, malipay ako mag-angkon sang imo dugos kon kita kasal na," tampad ni Danilo.
"Apang, indi pa ako pat-ud magpakasal sa imo, Danilo ... Kag wala kita makahibalo kon ano ang matabu sa akon pangabuhi samtang didto ikaw sa Australya kag ako diri sa Amerika," pahayag sang dalaga nga daw nagapakiluoy. "Ayhan, sa sina nga tion mabayaran ko ang tanan nga kinaayo mo ..."
"Alma!" Nakasingit si Danilo dungan nga gintakpan ang mga bibig sang babae sang iya tuyo nga kamot.
Kalapit sa ila nga duha. Nabatyagan ni Danilo ang kahamot sang lin-ay. Natingala si Alma. Daw mahibi sia sanglit nahuy-an sia. Binatyag nia ang pagmalibad ni Danilo.
Kag nasat-uman gilayon ni Danilo ang kabalaka sa mga mata ni Alma. Nakita niya ang pila ka bantuk nga luha nga nagsugod sa pagtigay gikan sa mga mata sang dalaga. Nagsaku ang pitik sang dughan sang ulitao.
Kag...
Inanay nga binuy-an sang iya tuo nga kamot ang baba sang dalaga kag sa baylo sini, hinakus niya sing matuodtuod si Alma kag halukan ini sa mga bibig.
Matam-is gali ang mga bibig ni Alma Valdes! Kag nabatyagan ni Danilo ang pagpanginit sang iya lawas subong nga daw ginsudlan sang nagabulos nga sulog sang adlaw.
Nakahibubon-ot ang dalaga apang nagakupo man ini sing hugot kay Danilo. Amo ini ang panganay nga haluk ni Alma Valdes. Kumurog ang mga bibig sang lin-ay sang maglunay ang ila mga bibig ni Danilo sa isa ka makakulonyag nga pagdapigay.
Ang haluk ni Danilo bunayag nga saksi sang iya tampad nga paghigugma kay Alma. Sa pihak nga bahin, napukaw sa hinali ang nagakatulog nga pagtamud ni Alma kay Danilo nga sang pila ka binulan nga nagligad gintagu lamang sang dalaga sa iya kaugalingon sa katarungan nga sa Negros indi mahimo nga ang isa kaagalon mapangasawa sa isa ka sinakpan lamang.
Nian, nabuksan ang bag-o nga silabu sang balatyagon nga sa hipus lamang ginhuptan sang duha ka pamatan-on. Natigayon gid man ang paghangpanay sang ila handum kag paglaum bisan pa nga wala gid sila maghunahona nga matabu ini.
"Alma ..." daw hutik ang tingog ni Danilo. "Ginahigugma ko ikaw ..."
Wala makatingog ang babae. Sang mag-antaray sila sing makadali kag magtulokay sing hinali, nakita ni Alma nga malipayon ang nawong ni Danilo. May kahuya nga pumilit ang dalaga sing malip-ot nga yuhum.
"Salamat kay nahangpan mo ang tunay nga kahulogan kag katuyoan sang akon pagkari diri sa San Francisco," padayon ni Danilo nga gintuparan naman si Alma kag agbayan ini.
"Malipay pa gid ako, Danilo, kon tugotan mo ang pangabay ko kaina ..."
Liniso sing hinali ni Danilo si Alma agud makatampad sa iya. Wala na nagayuhum ang lalaki. Nagtulokay na man sila. Nakita ni Danilo nga bumalik ang luha sa mga mata ni Alma Valdes. Nagkurinot ang agtang sang ulitao sing makadali. Daw indi niya maintindihan ang dalaga.
"Amo gid bala ini ang luyag mo, Alma?" pasiktu ni Danilo.
"Ginkulbaan ako, Danilo, nga sa imo pagbalik sa Australya indi na kita magkitaay liwa," sabat sang dalaga sa mapainubuson nga tingog.
"Apang, kon but-on mo ang ginatanyag ko sa imo ... kon sugot ikaw magpakasal sa akon, indi na kinahanglan nga magabalik pa ako sa Australya. Diri kita mapuyo sa Amerika," pahayag sang ulitao.
"Amo ina ang problema, Danilo, kay indi pa ako luyag magpamana wala sapayan nga mangin bulahan ang babae nga makapamana sa imo," tampad sang dalaga.
"Kon amo ina ang binubuot mo, mahulat ako... tubtob mag-abot ang tion nga luyag mo na magpamana, Alma."
"Mabudlay ina nga kahimtangan, Danilo," sabat sang lin-ay. "Labi na karon nga mga panahon ...kag diri pa sa Amerika."
Nakadulog si Danilo. Nagbudlay tapat ang kahimtangan. Nahibaluan niya nga may pagtamud si Alma sa iya. Ang kainit sang haluk sang dalaga kag ang kaalabaab sang paghakus sini nagapamatuod sini nga tanan. Apang ngaa nga indi pa magbaton si Alma sang iya tanyag sa bag-ong pangabuhi? May liwan bala nga lalaki? Si Doktor Merill bala?
Kag...
"Alma, may liwan bala nga lalaki...?
"Wala Danilo," agaw sang babae. "May nagapangaluyag sa akon ...isa sina si Doktor Richard Merill nga nakilala mo sa Las Vegas."
Nakalungolungo ang pamatan-on.
"Kon amo, mabalik na lang ako sa Australya sa labing madali nga panahon," nahambal sa ulihi ni Danilo nga daw indi na luyag magpalawig sugilanon kay Alma.
Wala makatingog si Alma. Gintulok lamang niya si Danilo kag magpungko sa siya nga malapit sa ginatindugan sang ulitao. Nagginhawa ang bababe sing madalum. "Idul-ong ko ikaw sa imo apartment, Alma, basi pangitaon ikaw sang mga kaupod mo," pahanumdom sa iya hinali ni Danilo nga ginbutkon ang dalaga sing mainamdamon.
Apang ...
"Diri na lang ako mapahuway tubtob magsinaw an gaga," sabat sang dalaga dungan nga nagtindug kag magsugod uba sang iya panapton.
Nakatungkaaw si Danilo Gonzaga nga wala gilayon makahambal.
"Alma?"
Binalikid lamang sang dalaga ang ulitao apang wala man magtingog. Wala na ang uniporme ni Alma. Nauba na man niya ang iya mga medias. Nagapalapit na ang lin-ay sa higdaan samtang ginhukas ang iya bra.
"Alma, nagaano ikaw?" Daw kabug-at sang dila ni Danilo sa amo nga tion.
Sa liwat, binalikid ni Alma ang ulitao. Nakayuhum sing hinali ang dalaga.
"Nagaano pa, kundi matulog!" sabat sang dalaga nga dayon man higda sa higdaan.
Wala gilayon magpalapit si Danilo sa higdaan. Nanumdom sia. Sang tulukon niya ang iya relo, nagahinampot na ang ikaapat nga takna sa kaagahon. Bisan sia nagabatyag man sing kakapoy. Kinahanglan magpahuway man sia.
Sang palapitan niya sa ulihi si Alma, nagakatulog na ang babae. Nakapamagnot ang ulitao. Wala na sia sing mahimo. Eskandalo pa ang maabutan niya kon piliton niya si Alma magpauli sa iya sini apartment.
Napilitan si Danilo mag-ilis sa iya padyama. Wala sia maghigda sa luyo ni Alma Sa sopa sia magtulog sanglit malum-ok man ini. Apang likum kay Danilo, nagapatulogtulog lamang si Alma. Sa pagkamatuod, nagapanilag man ang babae kon ano ang ginahimo sang ulitao. Natulogan si Danilo Gonzaga sa sopa. Wala gid sia makabatyag nga nanug si Alma sa higdaan kag nagpalapit sa iya. Malapit na ang ikalima nga takna sa aga.
Nakamata si Danilo sang mabatyagan niya nga may nagabutong sa iya padalum sang sopa. Nakibot sia kag naghimulat sang pagpanghawid apang nakatupa na ang iya kilid sa salog sang hulot. Indi man masakit ang iya paghulog sa salog sanglit may karpeta ini nga madamul. Daw koltson man lang sang higdaan ang natup-an ni Danilo.
Kag...
"Alma!" Namaradmadan ni Danilo kon sin-o ang nagyudyod sa iya sa salog.
Wala magsabat ang dalaga apang nakup-an na niya ang ulitao.
"Mapakasal anay kita Alma..."
"Apang ginahigugma mo ako. Indi bala Danilo?"
"Huo, Alma ...ginahigugma ko ikaw..."
"Pwes, pamatud-an mo, Danilo Gonzaga!" matigdas ang mga tinaga ni Alma samtang nagkupo kag nagsugod sa paghaluk sa mga pisngi kag liug ni Danilo.
Naidalum ang ulitao. Naghiwaos sia apang mabudlay ang ioya kahimtangan sanglit ginakulong ang iya abaga sang mga butkon sang dalaga. Labi na kay nagtupa na ang mga bibig, nadula sa hinali ang buot hambalon sang lalaki. Yara na man ang kaalabaab sang lawas sang babae labi na nga wala na sing panapton ini.
Kag...
Napukaw ang pagkalalaki ni Danilo Gonzaga. Labi na kay ginhangkat sia ni Alma valdes nga magpakita sang iya pagkalalaki. Lalaki sia. Wala ini sang duhadoha. Nahibaluan ini ni Danilo. Kulang lang sa iya ang pagpakita sang iya pagkalalaki. Sanglit sa iya kabuhi, mahipus sia. Sa iya kasilingan, mapili sia. Sa kababaenhan, indi sia mahilig.
Ayhan kon wala si Carol Lindsay, wala gid sing kinaadman ukon inagihan si Danilo nga sarang niya masiling nga sia isa ka tunay nga macho. Apang, lain ang kahimtangan nian. Yara sia nian sa luyo sang babae nga ginahigugma niya, nga luyag niya ipakasal. Kag ang babae isa ka Pilipina.
Naglunay ang duha ka pamatan-on sa karimis sang ila pagdaluay. Kag ginpakita ni Danilo ang iya pagkalalaki. Pinanglimot na sia sang iya balaan nga handum nga mapakasal anay sia kay Alma sa wala pa sila maghulid sa isa ka higdaan.
Nakadulog lamang si danilo sing makadali sang magsiyagit si Alma valdes. Indi lamang nga amo yadto ang nahauna nga haluk ni Alma kundi amo yadto ang nahauna niya nga paghatag sang iya pagkababae sa isa ka lalaki.
Ulay si Alma valdes! Nakita ni Danilo ang luha sa pisngi sang dalaga. Nasaktan matuod ang lin-ay.
"Huo, Danilo... ikaw ang nahauna " tampad ni Alma sang tulukon sia sing makadali sang pamatan-on
Nakapanagmot lamang si Danilo apang nalakip ang daku nga pagpasalamat kay Alma nga sia ang ginhatagan sing pinasahi nga kadungganan sa pagbungkag sang iya sini pagkaulay.
"Nagdaku pa gid ang akon paghigugma sa imo, Alma," daw hutik ang tingog ni Danilo sang tamparon niya ang lin-ay.
Wala pa sila nagbulagay. Nagahaksanay pa sila. Daw indi sila masihag. Nangin isa sila ka lawas, isa ka kalag, isa ka dugos.
"Nian, nahangpan mo na kon ngaa nga rig id ako magtulog sa luyo mo karon nga aga, Danilo,"nahambal ni Alma sa mahinay apang may pag-angga nga tingog.
Nakayuhum si Danilo. Hinalukan na man niya ang dalaga tubtob nga naghaksanay naman sila sing hugot kag mainanggaon. Wala na nagahibi si Alma. Sa amat-amat, nadula ang kasakit nga anay naaguman niya sang pila ka minuto nga nagligad. Lunsay katam-is na lang ang naaguman niya. Busog ang iya ang iya dughan. Busog ang iya pagkababae. Timpos ang iya kalipay.
Kag...
Nagpahuway sila sing mationtion. Naghanda si Alma sing pamahaw gikan sa unod sang prigider. Maayo ang lin-ay magluto. Nahanas sila sa ila apartment sanglit wala sila sing kusinero ukon suloguon. Masigluto sila sang ila pagkaon. Amo ini ang pangabuhi sang mga narses sa Amerika.
Nagapamahaw gid sanday Danilo kag Alma sang madumdoman sang dalaga ang iya mga kaupdanan sa ila apartment. Basi matuod nga matingala sila nga wala sia makapauli kag wala man sia makatawag.
Gani, tumawag si Alma sa ila apartment. Ang Bicolana ang nakasabat. Ginsugiran sang Bicolana si Alma nga ginpangita ini ni Doktor Merill lakip sa ospital sa bilog nga gab-i tubtob kaina sang kasanagon.
"Siguro nagkadto ang doktor sa polisya agud mabuligan sia pangita sa imo, Alma," pasayud sang Bicolana. "Sa diin bala ikaw, Alma? Basi manawag na man si Doktor Merill ukon basi magkari man diri ang polis."
Tinulok ni Alma si Danilo. Sugiran bala niya ang ulitao sang balita nga ginapangita sia sanglit wala sia makapauli sa ila apartment?
PAGAPADAYUNON
SI HELEN Ang Labing Maanyag nga Babae sa Bug-os nga kalibutan!
Ni Faustino M. Ramos
(Ika-16 nga guwa)
SUKSOK ang mga gamit kag hinganiban ni Akiles sa inaway kag kaupod ang mga Mermidons nga mga hangaway ni Akiles, ginlusob ni Patruklos ang mga hangaway sang Troy! Madamo gilayon ang nagkalamatay! Tubtub sang ulihi, napilitan ang mga ini nga nagpinalagyo pabalik sa lugar malapit sa ila palasyo! Bisan si Hector, napilitan nga wahigon ang karuwahe nga ginasakyan sini kag nagbalik sa ila lugar!
Samtang si Sarpedon nga isa sang hangaway sang Troy kag anak ni Haring Hupiter, ang kaina pa nga nagabantay sa pagpanalakay ni Patruklos nga ila ginapatihan nga si Akiles. Sa baylo nga magbatyag sing katahap sa kabangis ni Patruklos, kaakig ang iya ginabatyag bangod sa kadamo na sang iya sini kaupod nga mga hangaway nga natigpas sa mga kamot ni Patruklos. Gintuyo sini nga hangkaton si Patruklos sa isa ka inaway.
Sadto man nga tion, si Haring Hupiter nga sadto didto sa ibabaw sang binukid sang Ida, nakita gid sini kon paano nga ginhangkat ni Sarpedon nga iya anak si Patruklos. Natagna ang kamatayon ni Sarpedon sa mga kamot ni Patruklos apang bumatyag si Haring Hupiter sing pagkanugon sa aga nga kamatayon sang iya sini anak, gani naghulag ini kag tuyo nga sabniton si Sarpedon agud ilikaw sa iya pat-od nga kamatayon nga natagna na sa iya.
Apang naabot ni diyosa Hera nga iya tiayon ang iya tuyo kag indi sini pagpasugtan si Haring Hupiter sa iya sini buhaton. Akig gid si diyosa Hera sa mga anak ni Haring Hupiter, ilabi na gid kon anak sini sa mga babaeng mortal ukon dutan-on! Hambal ni diyosa Hera kay Haring Hupiter:
"Ngaa nga nagapahilabot sa inaway nga ini si haring Hupiter nga akon tiayon? Agud ilikaw ang iya anak nga si Sarpedon sa iya kamatayon nga natagna na sa iya?
"Kon ang imo tuyo nga himuon sundon man kag himuon sang tanan nga mga diyos kag diyosa, nga kon sa tion nga tagsa sang ila mga anak ang yara sa kahimtangan kaangay sa kay Sarpedon, ti...," nga makadali anay nga nagdulog sa paghambal ang diu=yosa ugaling liwat nga nagpadayon.
"...ti, ano nalang ang matabo sa mga tagna, indi nalang bala pagsundon?"
Makadali man nga nagduhong si Haring Hupiter nga namula ang iya guya sa iya nabatian nga ginhambal sang iya tiayon. Sa ulihi, nakapaminsar ini. Himulungon sini sa iya kaugalingon. "Matuod man, kon ang tagna ang indi matuman, kag kon may magalain, bisan ang mga gamhanan sa ibabaw sang Olimpus ang indi man makapugong sa ila!"
Kag nagpangliotliot nalang si Harig Hupiter kag ginpalayoan si Sarpedon nga iya tuyo nga buligan!
Malayo pa gawa si Sarpedon kay Patruklos, hinayaw na ang ginauyatan nga sini nga sibat kag ginhabyog kay Patruklos! Apang nakalihay si patruklos gani wala maigo! Bumalos si Patruklos! Hinayaw man sini ang ginauyatan nga sibat kag ihaboy sa nagadalagan palapit nga si Sarpedon. Nga umigo gid ini sa iya tuyo nga iguon!
Didto umigo ang sibat nga hinaboy ni Patruklos sa dughan gid ni Sarpedon! Ano katig-a nga butang sa kalibutan nga indi sini madutlan, lumusot ini sa hapin nga madamol sa dughan ni Sarpedon! Kag si Sarpedon natumba!
Sang nagatinga na ini, nagpangabay si Sarpedon sa iya mga kaupod nga indi gid sang mga ini pagtugotan nga ang iya bangkay ang maagaw sang iya mga kaaway. Kay ila sia ilubong kag hatagan sing kadungganan!
Apang ang mga hangaway sang Grecia sa pagpanguna ni Patruklos, ang tuyo man nga agawon ang bangkay ni Sarpedon! Gani, ilabi pa gid nga nagsingki kag nagmasandukot ang pag-ilinaway sa pag-agaway sa pag-angkon sang bangkay ni Sarpedon!
Apang, nangibabaw gid ang hubon nanday Patruklos! Sang ila na nga maagaw ang bangkay, gilayon nga gin-ubahan ini ni Patruklos sang iya mga kagamitan kag ini ang iya himuon sa ulihi bilang handumanan sa inaway!
Pagkakita ni Haring Hupiter sang natabo kay Sarpedon nga iya anak, nakaluha man ang mga mata sang labing gamhanan nga hari sa tanan nga mga diyosa kag mga diyos! Ilabi na gid sang ubahan ini ni Patruklos sang iya mga gamit sa inaway agud gamiton sa ulihi nga handumanan!
Apang indi na magpasugot pa gid si Haring Hupiter nga pati ang bangkay sang iya anak ang pakahuy-an pa gid. Gani iya ginmanduan si Apollo nga sabniton sini ang bangkay ni Sarpedon kag iya ginungtonh sa iya karuwahe kag gintugyan ini kanday Kamatayon kag kay Katulugon nga mga diyos! Sa gilayon, gindala sang mga ini ang bangkay ni Sarpedon sa lugar sini didto sa Lycia kon sa diin sia ginlubong kag ginpatungdan sang iya mga himata sing pagpadungog!
Bangod sa pag-entra ni Patruklos sa inaway suksok ang nagabanaag nga mga kagamitan ni Akiles kag kaupod pa sini ang mga Mermidons nga iya mga hangaway, daku katama ang kahalitan sini ang iya gintuga sa mga hangaway sang Troy! Umisol nga umisol ang mga hangaway sang Troy tubtub nga nakalambot ini didto sa malapit na nga bahin sang kapatagan sang palasyo.
Nagbukas ang ganhaan sang palasyo sang Troy kag isa ka karuwahe ang nagguwa kon sa diin nagasakay ang isa ka hangaway! Si Hector! Kag wala dulogdulog nga nagsalakay ang iya karuwahe sa guban sang mga hangaway sang Grecia! Kag ginapanggapas lamang sang iya sini espada ang kutob sang hangaway sang Grecia nga magbalabag sa iya ginaagyan! Waay pahuway ang dalagan sang iya sini karuwahe nga ginguyod sang isa ka anta nga kabayo! Kaangay sang may ginapangita ang isganan nga baganihan sang Troy!
Kag matuod gid nga may ginapangita sia! Si Patruklos, ang maisog nga hangaway sang Grecia! Tubtub sa ulihi, nag-atubangay gid ang duha kalunsay nga busalian!
Sang makita ni Patruklos ang isa ka karuwahe nga tuman kadasig nga nagadalagan ini palapit sa iya, iya dayon nakilala nga ang nagasakay amo si Hector! Gilayon nga humanda si patruklos! Sa amo man nga tion, isa ka daku nga bato ang iya nakita kag iya ini nga ginpulot! Sang malapit na gawa si hector nga nagasakay sa iya sini karuwahe, pinungkoy diri ni Patruklos ang iya ginauyatan nga daku nga bato! Apang, wala si Hector maigo! Sa baylo, ang naigo amo ang iya manugdala sang kabayo sang iya karuwahe nga si Cebrines nga sang iguon sang daku nga bato, nahulog gid sa ginadala sini nga karuwahe kag naglagpok sang tumopa sa duta!
Maabtik nga lumukso si hector gikan sa nagadalagan nga karuwahe sa tuyo nga iya luwason si Cebrines! Maabtik naman nga lumukso sa iya ginasakyan nga kabayo si Patruklos agud man sa tuyo nga iya labuon sang iya espada ang nahulog nga si Cebrines! Gani, sa amo sadto nga tion,nag-atubangay gid ang duha ka mga baganihan kag lunsay mga isaganan nga mga hangaway sang duha ka mga pungsod sang Troy kag Grecia-si Hector kag Patruklos!
Linagatik sang nagasantikanay nga duha ka mga espada ang masunod nga nabatian! Nagaaso ang duta kon agyan sang mga tiil sang duha ka mga busalian! Tubtub sang ulihi...
May nangibabaw gid sa kinaadman sang duha ka mga baganihan! Ang kaangay ni Patruklos, isa ka mabangis kag tuman kakusog nga uso, apang si Hactor naman kaangay sang isa ka maabtik nga lion! Tubtub sang ulihi, nga ang kakusog sang uso ginlutos sang kaabtik sang lion!
Linutos gid ni Hector si Patruklos!
Apang madamo ang nagahambal nga kon ngaa nalutos ni Hector si Patruklos, bangod kay si hector ang ginbuligan sang diyos nga si Apollo. Madamo gid ang nakakita sang may naghampak sang kamot ni Patruklos nga tuman kakusog nga umapog gid ang espada nga iya ginauyatan! May naghampak pa gid sang iya helmet sa iya ulo nga lumabog man! Apang wala sing nakita kon sin-o ang naghampak sang espada kag helmet ni Patruklos sanglit isa ka immortal ang naghimo sadto nga didto nagabulig sa mga hangaway sang Troy!
Sang pagkakita ni hector nga naglabog ang espada kag helmet ni Patruklos, maabtik sini nga gindamhagan si Patruklos nga sa karon wala sing mahimo kundi sagngon ang mga labu ni Hector sang iya mga kamot. Sa tagsa ka labu ni Hector, nagaapok man ang bahin sang kamot ni Patruklos kon iguon! Tubtub sang ulihi nga si Patruklos ang natumba sang handuson ini sa iya tiyan sang espada ni Hector!
Didto kag sumugod ang pag-inagaway sang bankay ni Patruklos sa tunga sang duha ka mga bahin, isa ka bahin, sa mga hangaway nga kaupod ni Patruklos kag ikaduha, sang mga hangaway nga mga kaupod ni Hector!
Apang maabtik si Hector, gilayon nga gin-guba sini ang mga kagamitan sa inaway nga suksok ni Patruklos nga ang amo nga kagamitan, ginapanag-iyahan ni Akiles!
Halos lang mauba ni Hector ang mga kagamitan ni Patrukos kag umabot ang higante nga si Atlas kaupod kay Menelaus kag kaangay sang lunsay mabangis nga mga sapat nga ila ginapanagpas ang kutob sang hangaway sang Troy nga luyag magpalapit sa bangkay ni Patruklos kag ila nga gindala sa nahamtangan sang ila kaupod nga mga hanagaway!
Sang sirum na, didto si Akiles sa guwa sang iya tolda kag nagahulat sang pag-abot ni Patruklos nga iya gintugotan nga magpasakop na sa inaway batok sa mga hangaway sang Troy. Ang iya gani mga hanas sa inaway nga mga hangaway, ang mga Mermidons, iya ginpadala kag ginpangunahan ni Patruklos. Bangod kon sirum ang mga hangaway nagauntat man sa pag-ilinaway agud magpahuway, ina ang kabangdanan nga sia karon ang ara sa guwa sang iya tolda nga nagahulat sa pagbalik ni Patruklos, ang iya labing mahirup nga abyan nga gikan sa patag-awayan!
Wala pa gid magdugay, may nalantawan si Akiles nga nagapadulong sa iya tolda. Nagtindog sia agud sugaton ini sa paglaum nga si Patruklos ang nagapadulong. Apang sang malapit na ini, sa baylo nga si Patruklos si Antilukos and iya nakita, ang hangaway nga anak sang tigulang nga si Nestor! Si Antikulos ang ginsugo ni Nestor nga magpatunda kay Akiles gilayon sanglit madasig pa ini sa isa ka usa kon magdalagan! Kag sang makita si Akiles nga ara sa guwa sang iya tolda, hambal ni Antikulos:
"Masubo nga balita para sa imo, Akiles! Ang imo mahirup nga abyan, si Patruklos, ang nalutos ni Hector sa inaway! Kag ang imo mga kagamitan kag hinganiban sa inaway ang ginpangkuha ni Hector!"
Daw indi man makapati si Akiles sa iya nabatian nga malutos ni Hector si Pattruklos nga iya mahirup nga abyan ilabi pa nga kaupod sini ang mga Mermidons nga mga hanas nga hangaway kag suksok sini ang iya mga pinasahi nga mga kagamitan sa inaway! "A, basta, may isa gid ka immortal nga nagluib kay Patruklos!" nagahalayaon si Akiles nga nagahambal. Nagasamo ang iya kaakig kag kasubo sa dinangatan sang iya labing mahirup nga abyan!
Tubtub nga ang pag-ugayong ni Akiles naglambot didto sa iya iloy nga nimpa nga si Tetis nga didto nagapuyo sa madalum nga lungib sa kaidadalman sang kadagatan! Nabatian ni Tetis ang matunog kag masakit nga ugayong sang iya pinalangga nga anak! Gilayon ini nga naghimos maglakat agud kadtoan ang iya anak kag haganhaganon ang iya sini kalisud!
Sang makita ni Akiles ang iloy nga nagsampot sa iya tolda, liwat ini nga nagpanganduhoy sing masinakiton. "Iloy ko nga Tetis, sigihon ko ang paglikdo sining kasakitan nga kaangay kabug-at sang kalibutan tubtub nga indi ko matimalos ang kamatayon sang labing mahirup ko nga abyan, si Patruklos!"
Pagkabati ni Tetis sa masinakiton nga mga panganduhoy sang iya anak nga Akiles, sia man ang nagbulos sa paghibi! Apang ang ginahibi sang iya iloy sanglit nahibal-an na sini gikan sa isaka tagna, nga matapos nga si patruklos ang mapatay, masunod man nga mapatay amo si Akiles, ang iya pinalangga nga anak. Karon indi na gid mapaiway ang tagna sanglit karon indi naman si Akiles mapunggan nga magaupod sa inaway batok samga hangaway sang Troy ilabi na gid kay Hector agud itimalus ang kamatayon sang iya labing mahirup nga abyan.
Luyag gid kuntani ni Tetis nga taguon kay Akiles ang ini nga tagna tuhoy sa iya kamatayon sa tion nga indi ini magpaiway sa pagpakig-away batok sa mga hangaway sang Troy! Apang nagsulod man sa pensar ni Tetis sang ulihi tion na ini nga iya isugid kay Akiles ang tagna tuhoy sa iya kamatayon. Sang ini ang ang mahibal-an ni Akiles, hambal sini:
"Iloy ko nga Tetis, batunon ko kon amo gid man ina ang tagna sa akon. Kon ina gid man ang tagna, ayhan nagakabagay gid man ina nga matabo sa akon kay wala man lang ako magbulig sa akon mga kaupod sang sila ang nagakinahanglan sang akon bulig!
"Apang sa waay pa mag-abot ang akon tagna, patyon ko gid anay ang nagpatay sa akon pinalangga nga abyan, si Patruklos! Kag pagkatapos nga akon sia mapatay, hulaton ko ang pag-abot sang akon kamatayon!"
Sang hana nga maglakat na si Akiles padulong sa patag-awayan, ginhawiran ini ni tetis nga iloy. Nakita sini nga wala sing bisan ano nga armas ang anak sanglit ang mga kagamitan sini sa inaway nga iya ginpasuksok kay Patruklos, ang ginkuha tanan ni Hector sang iya mapatay si Patruklos. Hambal ni Tetis:
"Akiles, pinalangga ko nga anak, pensara anay, malakat ka kag magkadto sa inaway nga bisan armas, wala ikaw? Hulata nga mag-aga kay subong gid dayon, makadto ako sa diyos nga si Bulkan didto sa ibabaw sang Olimpus kag pabuhatan ko ikaw sing mga armas nga imo gamiton sa inaway! Mga armas nga labaw pa sa tanan nga armas diri sa kalibutan!
PADAYUNON
(Ika-16 nga guwa)
SUKSOK ang mga gamit kag hinganiban ni Akiles sa inaway kag kaupod ang mga Mermidons nga mga hangaway ni Akiles, ginlusob ni Patruklos ang mga hangaway sang Troy! Madamo gilayon ang nagkalamatay! Tubtub sang ulihi, napilitan ang mga ini nga nagpinalagyo pabalik sa lugar malapit sa ila palasyo! Bisan si Hector, napilitan nga wahigon ang karuwahe nga ginasakyan sini kag nagbalik sa ila lugar!
Samtang si Sarpedon nga isa sang hangaway sang Troy kag anak ni Haring Hupiter, ang kaina pa nga nagabantay sa pagpanalakay ni Patruklos nga ila ginapatihan nga si Akiles. Sa baylo nga magbatyag sing katahap sa kabangis ni Patruklos, kaakig ang iya ginabatyag bangod sa kadamo na sang iya sini kaupod nga mga hangaway nga natigpas sa mga kamot ni Patruklos. Gintuyo sini nga hangkaton si Patruklos sa isa ka inaway.
Sadto man nga tion, si Haring Hupiter nga sadto didto sa ibabaw sang binukid sang Ida, nakita gid sini kon paano nga ginhangkat ni Sarpedon nga iya anak si Patruklos. Natagna ang kamatayon ni Sarpedon sa mga kamot ni Patruklos apang bumatyag si Haring Hupiter sing pagkanugon sa aga nga kamatayon sang iya sini anak, gani naghulag ini kag tuyo nga sabniton si Sarpedon agud ilikaw sa iya pat-od nga kamatayon nga natagna na sa iya.
Apang naabot ni diyosa Hera nga iya tiayon ang iya tuyo kag indi sini pagpasugtan si Haring Hupiter sa iya sini buhaton. Akig gid si diyosa Hera sa mga anak ni Haring Hupiter, ilabi na gid kon anak sini sa mga babaeng mortal ukon dutan-on! Hambal ni diyosa Hera kay Haring Hupiter:
"Ngaa nga nagapahilabot sa inaway nga ini si haring Hupiter nga akon tiayon? Agud ilikaw ang iya anak nga si Sarpedon sa iya kamatayon nga natagna na sa iya?
"Kon ang imo tuyo nga himuon sundon man kag himuon sang tanan nga mga diyos kag diyosa, nga kon sa tion nga tagsa sang ila mga anak ang yara sa kahimtangan kaangay sa kay Sarpedon, ti...," nga makadali anay nga nagdulog sa paghambal ang diu=yosa ugaling liwat nga nagpadayon.
"...ti, ano nalang ang matabo sa mga tagna, indi nalang bala pagsundon?"
Makadali man nga nagduhong si Haring Hupiter nga namula ang iya guya sa iya nabatian nga ginhambal sang iya tiayon. Sa ulihi, nakapaminsar ini. Himulungon sini sa iya kaugalingon. "Matuod man, kon ang tagna ang indi matuman, kag kon may magalain, bisan ang mga gamhanan sa ibabaw sang Olimpus ang indi man makapugong sa ila!"
Kag nagpangliotliot nalang si Harig Hupiter kag ginpalayoan si Sarpedon nga iya tuyo nga buligan!
Malayo pa gawa si Sarpedon kay Patruklos, hinayaw na ang ginauyatan nga sini nga sibat kag ginhabyog kay Patruklos! Apang nakalihay si patruklos gani wala maigo! Bumalos si Patruklos! Hinayaw man sini ang ginauyatan nga sibat kag ihaboy sa nagadalagan palapit nga si Sarpedon. Nga umigo gid ini sa iya tuyo nga iguon!
Didto umigo ang sibat nga hinaboy ni Patruklos sa dughan gid ni Sarpedon! Ano katig-a nga butang sa kalibutan nga indi sini madutlan, lumusot ini sa hapin nga madamol sa dughan ni Sarpedon! Kag si Sarpedon natumba!
Sang nagatinga na ini, nagpangabay si Sarpedon sa iya mga kaupod nga indi gid sang mga ini pagtugotan nga ang iya bangkay ang maagaw sang iya mga kaaway. Kay ila sia ilubong kag hatagan sing kadungganan!
Apang ang mga hangaway sang Grecia sa pagpanguna ni Patruklos, ang tuyo man nga agawon ang bangkay ni Sarpedon! Gani, ilabi pa gid nga nagsingki kag nagmasandukot ang pag-ilinaway sa pag-agaway sa pag-angkon sang bangkay ni Sarpedon!
Apang, nangibabaw gid ang hubon nanday Patruklos! Sang ila na nga maagaw ang bangkay, gilayon nga gin-ubahan ini ni Patruklos sang iya mga kagamitan kag ini ang iya himuon sa ulihi bilang handumanan sa inaway!
Pagkakita ni Haring Hupiter sang natabo kay Sarpedon nga iya anak, nakaluha man ang mga mata sang labing gamhanan nga hari sa tanan nga mga diyosa kag mga diyos! Ilabi na gid sang ubahan ini ni Patruklos sang iya mga gamit sa inaway agud gamiton sa ulihi nga handumanan!
Apang indi na magpasugot pa gid si Haring Hupiter nga pati ang bangkay sang iya anak ang pakahuy-an pa gid. Gani iya ginmanduan si Apollo nga sabniton sini ang bangkay ni Sarpedon kag iya ginungtonh sa iya karuwahe kag gintugyan ini kanday Kamatayon kag kay Katulugon nga mga diyos! Sa gilayon, gindala sang mga ini ang bangkay ni Sarpedon sa lugar sini didto sa Lycia kon sa diin sia ginlubong kag ginpatungdan sang iya mga himata sing pagpadungog!
Bangod sa pag-entra ni Patruklos sa inaway suksok ang nagabanaag nga mga kagamitan ni Akiles kag kaupod pa sini ang mga Mermidons nga iya mga hangaway, daku katama ang kahalitan sini ang iya gintuga sa mga hangaway sang Troy! Umisol nga umisol ang mga hangaway sang Troy tubtub nga nakalambot ini didto sa malapit na nga bahin sang kapatagan sang palasyo.
Nagbukas ang ganhaan sang palasyo sang Troy kag isa ka karuwahe ang nagguwa kon sa diin nagasakay ang isa ka hangaway! Si Hector! Kag wala dulogdulog nga nagsalakay ang iya karuwahe sa guban sang mga hangaway sang Grecia! Kag ginapanggapas lamang sang iya sini espada ang kutob sang hangaway sang Grecia nga magbalabag sa iya ginaagyan! Waay pahuway ang dalagan sang iya sini karuwahe nga ginguyod sang isa ka anta nga kabayo! Kaangay sang may ginapangita ang isganan nga baganihan sang Troy!
Kag matuod gid nga may ginapangita sia! Si Patruklos, ang maisog nga hangaway sang Grecia! Tubtub sa ulihi, nag-atubangay gid ang duha kalunsay nga busalian!
Sang makita ni Patruklos ang isa ka karuwahe nga tuman kadasig nga nagadalagan ini palapit sa iya, iya dayon nakilala nga ang nagasakay amo si Hector! Gilayon nga humanda si patruklos! Sa amo man nga tion, isa ka daku nga bato ang iya nakita kag iya ini nga ginpulot! Sang malapit na gawa si hector nga nagasakay sa iya sini karuwahe, pinungkoy diri ni Patruklos ang iya ginauyatan nga daku nga bato! Apang, wala si Hector maigo! Sa baylo, ang naigo amo ang iya manugdala sang kabayo sang iya karuwahe nga si Cebrines nga sang iguon sang daku nga bato, nahulog gid sa ginadala sini nga karuwahe kag naglagpok sang tumopa sa duta!
Maabtik nga lumukso si hector gikan sa nagadalagan nga karuwahe sa tuyo nga iya luwason si Cebrines! Maabtik naman nga lumukso sa iya ginasakyan nga kabayo si Patruklos agud man sa tuyo nga iya labuon sang iya espada ang nahulog nga si Cebrines! Gani, sa amo sadto nga tion,nag-atubangay gid ang duha ka mga baganihan kag lunsay mga isaganan nga mga hangaway sang duha ka mga pungsod sang Troy kag Grecia-si Hector kag Patruklos!
Linagatik sang nagasantikanay nga duha ka mga espada ang masunod nga nabatian! Nagaaso ang duta kon agyan sang mga tiil sang duha ka mga busalian! Tubtub sang ulihi...
May nangibabaw gid sa kinaadman sang duha ka mga baganihan! Ang kaangay ni Patruklos, isa ka mabangis kag tuman kakusog nga uso, apang si Hactor naman kaangay sang isa ka maabtik nga lion! Tubtub sang ulihi, nga ang kakusog sang uso ginlutos sang kaabtik sang lion!
Linutos gid ni Hector si Patruklos!
Apang madamo ang nagahambal nga kon ngaa nalutos ni Hector si Patruklos, bangod kay si hector ang ginbuligan sang diyos nga si Apollo. Madamo gid ang nakakita sang may naghampak sang kamot ni Patruklos nga tuman kakusog nga umapog gid ang espada nga iya ginauyatan! May naghampak pa gid sang iya helmet sa iya ulo nga lumabog man! Apang wala sing nakita kon sin-o ang naghampak sang espada kag helmet ni Patruklos sanglit isa ka immortal ang naghimo sadto nga didto nagabulig sa mga hangaway sang Troy!
Sang pagkakita ni hector nga naglabog ang espada kag helmet ni Patruklos, maabtik sini nga gindamhagan si Patruklos nga sa karon wala sing mahimo kundi sagngon ang mga labu ni Hector sang iya mga kamot. Sa tagsa ka labu ni Hector, nagaapok man ang bahin sang kamot ni Patruklos kon iguon! Tubtub sang ulihi nga si Patruklos ang natumba sang handuson ini sa iya tiyan sang espada ni Hector!
Didto kag sumugod ang pag-inagaway sang bankay ni Patruklos sa tunga sang duha ka mga bahin, isa ka bahin, sa mga hangaway nga kaupod ni Patruklos kag ikaduha, sang mga hangaway nga mga kaupod ni Hector!
Apang maabtik si Hector, gilayon nga gin-guba sini ang mga kagamitan sa inaway nga suksok ni Patruklos nga ang amo nga kagamitan, ginapanag-iyahan ni Akiles!
Halos lang mauba ni Hector ang mga kagamitan ni Patrukos kag umabot ang higante nga si Atlas kaupod kay Menelaus kag kaangay sang lunsay mabangis nga mga sapat nga ila ginapanagpas ang kutob sang hangaway sang Troy nga luyag magpalapit sa bangkay ni Patruklos kag ila nga gindala sa nahamtangan sang ila kaupod nga mga hanagaway!
Sang sirum na, didto si Akiles sa guwa sang iya tolda kag nagahulat sang pag-abot ni Patruklos nga iya gintugotan nga magpasakop na sa inaway batok sa mga hangaway sang Troy. Ang iya gani mga hanas sa inaway nga mga hangaway, ang mga Mermidons, iya ginpadala kag ginpangunahan ni Patruklos. Bangod kon sirum ang mga hangaway nagauntat man sa pag-ilinaway agud magpahuway, ina ang kabangdanan nga sia karon ang ara sa guwa sang iya tolda nga nagahulat sa pagbalik ni Patruklos, ang iya labing mahirup nga abyan nga gikan sa patag-awayan!
Wala pa gid magdugay, may nalantawan si Akiles nga nagapadulong sa iya tolda. Nagtindog sia agud sugaton ini sa paglaum nga si Patruklos ang nagapadulong. Apang sang malapit na ini, sa baylo nga si Patruklos si Antilukos and iya nakita, ang hangaway nga anak sang tigulang nga si Nestor! Si Antikulos ang ginsugo ni Nestor nga magpatunda kay Akiles gilayon sanglit madasig pa ini sa isa ka usa kon magdalagan! Kag sang makita si Akiles nga ara sa guwa sang iya tolda, hambal ni Antikulos:
"Masubo nga balita para sa imo, Akiles! Ang imo mahirup nga abyan, si Patruklos, ang nalutos ni Hector sa inaway! Kag ang imo mga kagamitan kag hinganiban sa inaway ang ginpangkuha ni Hector!"
Daw indi man makapati si Akiles sa iya nabatian nga malutos ni Hector si Pattruklos nga iya mahirup nga abyan ilabi pa nga kaupod sini ang mga Mermidons nga mga hanas nga hangaway kag suksok sini ang iya mga pinasahi nga mga kagamitan sa inaway! "A, basta, may isa gid ka immortal nga nagluib kay Patruklos!" nagahalayaon si Akiles nga nagahambal. Nagasamo ang iya kaakig kag kasubo sa dinangatan sang iya labing mahirup nga abyan!
Tubtub nga ang pag-ugayong ni Akiles naglambot didto sa iya iloy nga nimpa nga si Tetis nga didto nagapuyo sa madalum nga lungib sa kaidadalman sang kadagatan! Nabatian ni Tetis ang matunog kag masakit nga ugayong sang iya pinalangga nga anak! Gilayon ini nga naghimos maglakat agud kadtoan ang iya anak kag haganhaganon ang iya sini kalisud!
Sang makita ni Akiles ang iloy nga nagsampot sa iya tolda, liwat ini nga nagpanganduhoy sing masinakiton. "Iloy ko nga Tetis, sigihon ko ang paglikdo sining kasakitan nga kaangay kabug-at sang kalibutan tubtub nga indi ko matimalos ang kamatayon sang labing mahirup ko nga abyan, si Patruklos!"
Pagkabati ni Tetis sa masinakiton nga mga panganduhoy sang iya anak nga Akiles, sia man ang nagbulos sa paghibi! Apang ang ginahibi sang iya iloy sanglit nahibal-an na sini gikan sa isaka tagna, nga matapos nga si patruklos ang mapatay, masunod man nga mapatay amo si Akiles, ang iya pinalangga nga anak. Karon indi na gid mapaiway ang tagna sanglit karon indi naman si Akiles mapunggan nga magaupod sa inaway batok samga hangaway sang Troy ilabi na gid kay Hector agud itimalus ang kamatayon sang iya labing mahirup nga abyan.
Luyag gid kuntani ni Tetis nga taguon kay Akiles ang ini nga tagna tuhoy sa iya kamatayon sa tion nga indi ini magpaiway sa pagpakig-away batok sa mga hangaway sang Troy! Apang nagsulod man sa pensar ni Tetis sang ulihi tion na ini nga iya isugid kay Akiles ang tagna tuhoy sa iya kamatayon. Sang ini ang ang mahibal-an ni Akiles, hambal sini:
"Iloy ko nga Tetis, batunon ko kon amo gid man ina ang tagna sa akon. Kon ina gid man ang tagna, ayhan nagakabagay gid man ina nga matabo sa akon kay wala man lang ako magbulig sa akon mga kaupod sang sila ang nagakinahanglan sang akon bulig!
"Apang sa waay pa mag-abot ang akon tagna, patyon ko gid anay ang nagpatay sa akon pinalangga nga abyan, si Patruklos! Kag pagkatapos nga akon sia mapatay, hulaton ko ang pag-abot sang akon kamatayon!"
Sang hana nga maglakat na si Akiles padulong sa patag-awayan, ginhawiran ini ni tetis nga iloy. Nakita sini nga wala sing bisan ano nga armas ang anak sanglit ang mga kagamitan sini sa inaway nga iya ginpasuksok kay Patruklos, ang ginkuha tanan ni Hector sang iya mapatay si Patruklos. Hambal ni Tetis:
"Akiles, pinalangga ko nga anak, pensara anay, malakat ka kag magkadto sa inaway nga bisan armas, wala ikaw? Hulata nga mag-aga kay subong gid dayon, makadto ako sa diyos nga si Bulkan didto sa ibabaw sang Olimpus kag pabuhatan ko ikaw sing mga armas nga imo gamiton sa inaway! Mga armas nga labaw pa sa tanan nga armas diri sa kalibutan!
PADAYUNON
KILIG! Mga estorya sang pagpalangga kon Valentines Day
Ni Anna Lorraine Pinet
MALAPIT na ang Valentines Day, ika-14 sang Pebrero. Gina-dedikar gid ini nga adlaw sa pagpabutyag sang pagpalangga sa mga espesyal nga tawo sa aton kabuhi.
Lima ka estudyante sang Central Philippine University ang nagsugid sang mga makakilig nga natabu sang Valentines Day.
“Nag-text ang akon kahigugma nga si Dominic agud manyapon kami sa Jollibee. Sang umpisa, nakabatyag ako sang kakulba apang sang nag-upod na kami, tuman gid ako kalipay labi na sang nag-umpisa na kami sang order sang pagkaon. Pagkatapos sadto, nagtamyawanay kami sang “Happy Hearts Day”. Dayon, nagsiling sia sa akon sang, “Thank God, I found you.””
- Emily Jane Taleon, BSED-3
“Memorable ang akon Valentines Day sang upod kami sang akon abyan apisar sia maglakat sa Manila. Wala gid ako naglaum nga halukan nya ako sa agtang kag tamyawon nga “Happy Valentines Bestfriend”. Dayon, ginhatagan nya ako sang tatlo ka rosas kag Valentine card nga ginatagu ko tubtub subong.”
- Aillen Sevillena, BED-2
“Sang gab-i bag-o mag Valentines Day, gin-sorpresa ako sang akon kahigugma kag sia nagkanta sang “Closer You and I”. Sang adlaw na sang Valentines, nagkitaay kami sa Gaisano, Roxas Boulevard kag ginhatagan nya ako sang isa ka kulintas. Dugang pa gid, nagtan-aw kami sang sunset kag pagkatapos, ginpakilala ko sia sa akon pamilya.”
- Andrea Gabion, BSN-3
“Gintagaan ako sang akon abyan sang isa ka matahum kag maduagon nga Valentines card kag gin-libre nya ako sa SM City Iloilo. Nagtan-aw kami sang sine. Nagab-ihan gid kami sang pauli kay nasadyahan gid kami.”
- Cyn Divine Amosin, BSBABM-1
“Ang tagpangaluyag ko nanawag kag ginpabati ako sang paborito ko nga ambahanon, “Right Here Waiting”. Sang Valentines Day na, nakabaton ako sang CD sang Calla Lily halin sa iya. Nagkadto kami sa dagat. Naga-ulan sadto nga tion kag ginpatokar nya liwat ang nasambit nga ambahanon. Isa man sa indi ko malipatan amo nga nakabaton ako sang stuffed toy halin kay Rein nga iya ginpadala paagi sa LBC.”
- Debbie Jo R. Roquero, BSN-4
MALAPIT na ang Valentines Day, ika-14 sang Pebrero. Gina-dedikar gid ini nga adlaw sa pagpabutyag sang pagpalangga sa mga espesyal nga tawo sa aton kabuhi.
Lima ka estudyante sang Central Philippine University ang nagsugid sang mga makakilig nga natabu sang Valentines Day.
“Nag-text ang akon kahigugma nga si Dominic agud manyapon kami sa Jollibee. Sang umpisa, nakabatyag ako sang kakulba apang sang nag-upod na kami, tuman gid ako kalipay labi na sang nag-umpisa na kami sang order sang pagkaon. Pagkatapos sadto, nagtamyawanay kami sang “Happy Hearts Day”. Dayon, nagsiling sia sa akon sang, “Thank God, I found you.””
- Emily Jane Taleon, BSED-3
“Memorable ang akon Valentines Day sang upod kami sang akon abyan apisar sia maglakat sa Manila. Wala gid ako naglaum nga halukan nya ako sa agtang kag tamyawon nga “Happy Valentines Bestfriend”. Dayon, ginhatagan nya ako sang tatlo ka rosas kag Valentine card nga ginatagu ko tubtub subong.”
- Aillen Sevillena, BED-2
“Sang gab-i bag-o mag Valentines Day, gin-sorpresa ako sang akon kahigugma kag sia nagkanta sang “Closer You and I”. Sang adlaw na sang Valentines, nagkitaay kami sa Gaisano, Roxas Boulevard kag ginhatagan nya ako sang isa ka kulintas. Dugang pa gid, nagtan-aw kami sang sunset kag pagkatapos, ginpakilala ko sia sa akon pamilya.”
- Andrea Gabion, BSN-3
“Gintagaan ako sang akon abyan sang isa ka matahum kag maduagon nga Valentines card kag gin-libre nya ako sa SM City Iloilo. Nagtan-aw kami sang sine. Nagab-ihan gid kami sang pauli kay nasadyahan gid kami.”
- Cyn Divine Amosin, BSBABM-1
“Ang tagpangaluyag ko nanawag kag ginpabati ako sang paborito ko nga ambahanon, “Right Here Waiting”. Sang Valentines Day na, nakabaton ako sang CD sang Calla Lily halin sa iya. Nagkadto kami sa dagat. Naga-ulan sadto nga tion kag ginpatokar nya liwat ang nasambit nga ambahanon. Isa man sa indi ko malipatan amo nga nakabaton ako sang stuffed toy halin kay Rein nga iya ginpadala paagi sa LBC.”
- Debbie Jo R. Roquero, BSN-4
Smart naghatag sang MRF sa GK Sooc
Ni Roselyn Villamor
ANG Uswag Team, PLDT, Smart Amazing kag Gawad Kalinga Village nangin kabahin sang turnover ceremony sang Material Recovery Facility sa Brgy. Sooc Arevalo, Iloilo City.
Ang Smart naghatag sang pulverizing machine agud magamit sa livelihood sang mga pumuluyo.
Nagbulig man diri ang CSWD, Icupao kag Earth Day Network Philippines, Inc.
May 67 na ka balay ang napatindog sa GK Village nga ini. “Per batch ang pagpatindog sang balay. Sang pagsulod namon diri, naka-batch 2 na kami sang 2006. Sa subong may eskwelahan kag plaza nga ginapatindog diri. Iya man na gihapon sang Smart nga proyekto,” sugid ni Gina Latorilla, isa ka residente sa GK Village sa Brgy. Sooc, Arevalo.
ANG Uswag Team, PLDT, Smart Amazing kag Gawad Kalinga Village nangin kabahin sang turnover ceremony sang Material Recovery Facility sa Brgy. Sooc Arevalo, Iloilo City.
Ang Smart naghatag sang pulverizing machine agud magamit sa livelihood sang mga pumuluyo.
Nagbulig man diri ang CSWD, Icupao kag Earth Day Network Philippines, Inc.
May 67 na ka balay ang napatindog sa GK Village nga ini. “Per batch ang pagpatindog sang balay. Sang pagsulod namon diri, naka-batch 2 na kami sang 2006. Sa subong may eskwelahan kag plaza nga ginapatindog diri. Iya man na gihapon sang Smart nga proyekto,” sugid ni Gina Latorilla, isa ka residente sa GK Village sa Brgy. Sooc, Arevalo.
Beyond a Dream
(Ika-8 nga gua)
"DAD? Oh, ari may matahum naman nga mensahe halin sa textmate mo."
"Textmate? Sin-o?"
Nagkadlaw sia. "Dad basahon ko. Ivy Rose Sapphire. Kag ang iya mensahe nagasiling...
“When your life is covered with pain and sorrow, when everything seems to be wrong, cheer up and always be strong. When you feel like falling down, stand still and never frown. When you lost a flight once, remember that there is always another chance. Dream the abyss of heaven. Run on the path of Milky Way. When the mural of dress unfolds, creeping the darkness and behold, like a star that shine in the darkness of the night. Light that could give warm to people close to my heart. In the night of New Year's eve, the coldness of the blowing winds made me remember the sweetest words you whispered 'You're my everything! Happy New Year!' From Ivy Rose Sapphire, a flower and a stone.”
"Wow! Dad, siling niya pa, share this to your loved one. May note pa gid nga 'Sending my greetings before lines get so busy. New Year is a wonderful day! Good Day!'”
"Dad ano bala sa imo, i-send back naton sa iya para mahibal-an niya nga loved one mo sia? Bisan indi pa kamo nagkitaay?,” dayon nya kadlaw.
"Ok. Nga bata ka, tama ka gid kauslitan. Pabay-i lang kon swerte ko nga makapangasawa uli, daw ulan lang ina nga nagatulo."
"Pero Dad san-o pa? You're not getting any younger."
"Nga bata ka! Kon wala abi sang maluyag sa akon. Maano ako?"
"It's very impossible Dad! Ano abi kay nalingaw ka sa billiards mo!"
Dayon kadlaw sang amay. “Nga bata ka. Abi kon ikaw na lang ang magpangita sang bana kag hatagan ako sang apo?"
"Apo? Dad my nag-text sa akon, nga the number one problem niya is, how you make a baby for me. Dad abi mo ano ang sabat ko? Making your baby? Sorry I am not a baby maker. No price is right but if you are asking for a bargain, it costs true love.”
"Ok, pilya ka gid. Paano? Siling mo damo ka textmate? May isa ka bala nga napilian sa ila?"
"Dad it's almost two hundred plus numbers that I received, but nobody is courting me. I don't know why. They are Jerry, Jordan, Litoy, Roland, Joseph. Several named Jhon, almost one to twenty. Also Jay, Cris, Rezon, Rex, Rey, etc. etc. Sometimes our conversation becomes a pointless argument. But, I want to have many textmates in order to share their sorrows and pain, their problems, changing views, ideas and comments, but most of all to have more friends."
"Friends? Do you think that a textmate is honest?"
"It depends on them Dad. Even if I haven't met them, I'm sincere towards them. Dad kundi nalingaw ka!", dayon nya kadlaw.
"Sin-o ang indi malingaw sa imo?"
"Matuod Dad? You know Dad, sang nagbantay ako sang pasyente nga ginbuligan ko sa Western, tungod kapoy na ako, tungod tatlo na ka adlaw nga bantay ko baw natuyo na gid ako, ginbutang ko ang folding bed sa idalum sang katre nya kag magtulog. Naakig ang attendant. Sa isip ko attendant lang sia sobra pa sia sa mga staff nga mataas ang position. Pero sa isip ko Dad, indi ko man sia mabasol tungod basi ina gid ang iya trabaho. Sang ginpabugtaw ako sang akon hinablos, wala ko bala Dad magpungko sa katre kag magtinarsa. Nagbulogtaw ang mga bantay kag sige sila kinadlaw. Pero Dad, you cannot please everybody. May isa gid nga daw buringot. Ano abi kay daw indi edukada. Ang ila problema nga mag-asawa ang ila pangabuhi, ginasukmat niya sa iya bana sa sulod sang hospital. Siling ko paghalin mo, tani ang personal nga problema ninyo, ginbilin mo kag silingan nga ibok ka lang pag-abot namon. Indi ka mag-upod kay kaunon ka sang aswang. Dad magkilinadlaw sila tanan. Magluwas lang sa isa kay nainit sa bana. Dad daw maano sia sa kaugot. Dad, may nag-text naman. Sin-o sia?"
"Kundi pamangkuton mo da."
"Maayo pa siguro Dad, agud makilala naton sia."
Ginbalusan sang dalaga ang nabaton niya nga message.
Ang reply: "I live my life feeling uneasy and lonely. Then suddenly, it was a message of smile from a friend. Things started to bother me. I was empty, helplessly. I tried to talk you and you were there. You never left me hanging on the air. You give me reasons to smile despite of all the trials that made me sigh. You're the happiness that will always stay through the world may passed away. I am a lonely lady with a broken heart. I want to talk to someone. Can you spare some of your precious moment to me? I am Ivy Rose Sapphire, a writer."
"Dad, she is a writer."
"A writer? Connected where?"
"Wala man niya ginsugid."
"Dad oh! It's getting late. My duty pa ako."
"Take your time. Never mind me."
"Oh! Dad."
Dali-dali nga naghimos ang dalaga. Nagkadto sa banyo kag nag-ilis. Sang paggua niya, gin-agyan niya ang iya amay nga nagapungko gihapon sa humba-homba. Ginhalokan.
"Goodbye."
Gintulok ni Jr. ang anak nga nagapaggua sa gate. Malipayon sia tungod naka-estorya sila, heart to heart talk, amay kag anak. Sang wala na ang iya anak, nanumbalik naman ang masubo nga nawong ni Jr. tungod nagbalik naman ang iya handurawan. Sang una nga pagpauli ni Jeselyn, kag ginhambal sia tungod sa natabu, daw indi niya mabaton ato. Daw ginalihap sang kun ano nga matalom nga bagay ang kasingkasing ni Jr. Bisan nangako na sia sa anak nga likawan niya pamensar ang iya asawa. Iya nadumduman ang ila ginsumpaan nga nagasiling...
"In sickness and in health. For better and for worst. In richer and poorer. Till death do us part. What God had formed let no man put asunder. Our fate is a strong God to conquer. We cannot battle his decree. Ngaa?" napamangkot niya sa iya kaugalingon. Iya nadumduman ang iya kaestorya nga...
Ang ginhimo sang iya asawa, it is against the law of God, and the law of man, a fortification. Ngaa nagakatabu ina? Tungod bala sa temptations? Ang paglayuay sang mag-asawa isa ayhan ka paagi agud sila magbulagay ukon tungod hungod sa buot? Sin-o ayhan ang nagkulang?
"Ah! Shit!"
Nahambal ni Jr. kag piyungon ang iya mga mata. Isa ka palamangkutanon ang nagsulod sa iya kaisipan.
"When God put tears in our eyes it's because he wants to put a rainbow in our hearts? God comforts us by changing the circumstances of our lines, but by changing our attitudes toward life? Ano ang dapat ko himuon?"
Tumindog sia kag magdayandayan ang mga bagay nga wala niya natalupangdan sa malawig nga panahon, iya na nakit-an.
Kag...
"Kalawig na sang panahon, ano ang nagakabagay ko nga himuon?"
Palamangkutanon nga sia mismo indi makasabat. Nakibot sia sang...
"Kamusta ka?"
"Ah! Ikaw gali Marianne?"
"May iban pa bala?"
"May ara."
Nakakurisong ang babae. Nakita ni Jr. ang kurinot sang guya sang dalaga. Laon na gali ini? Daw naham-ot man sia.
"Anything?"
"Wala gid man."
"Wala?"
"Ngaa nakapasyar ka?"
"Naglagaw-lagaw lang."
"Ay! Hawanan ko anay."
"Ngaa gina-insulto mo gid ako?"
"Insulto?"
Pa-inosente niya nga sabat.
"Huo. Tungod naisip mo nagpakahangag ako tungod sa paghigugma ko sa imo. Tan-awa ang natabo kundi ginkarma ka."
"Oy! Kon wala ka obrahon indi ka mangsuya sa iban. Gusto ko bala ang natabu?"
"Indi man, pero sa ginapakita mo sa akon?"
"Ano? Ngaa ano ang gusto mo nga buhaton ko?"
"Woman hater ka!"
"Indi."
"Indi? Daw wala ka na trust sa mga babae."
"Trust?” dayon nya kadlaw.
"Indi man tanan ah!"
"Nagsiling bala ako? Now it's too late, too late to mend my broken heart."
"Jr. you're to serious."
"Yes it is. That's why..."
"Ngaa indi mo pagpalagawon ang imo mga mata?"
"Mata? My eyes are not ready to face the world."
Nagduko lang ang babae. Naka-edad lang kahulat. Magapamilisbis ang luha sa iya mga mata. Butang man nga medyo naluoy na si Jr. Pero ano ang iya mahimo indi niya matudloan ang iya kasingkasing. Tinulok ni Marianne si Jr. Madugay kay sa iya kasingkasing, may isa ka pamat-ud na nga human. Nga siguro tubtob san-o ang katapusan nga pamat-ud mangin gabayan sang isa ka bag-o nga paglaom kag makatuman sang handum, handum sang paglimot. Ang iya paglimot sang mga matahum niya nga damgo para sa iya kaugalingon kag sa lalaki nga iya ginpakamahal, nangin anino na lang niya, kag iya natalupangdan ang kalawig sang paghulat. Natauhan sia kag pagabatunon tanan, tanan nga nagkalatabu sa iya kabuhi sa paghulat sa malawig nga panahon nga ang gindihon nga mga damgo mangin isa lang ka damgo tubtob san-o? May panahon pa sia. Matahum sia, sa iya kaugalingon nakahimulungon sia...
"I want to build a new dream, for myself, for my future happiness. It is not yet to late to dream. All the thing I will foresee just for the sake of my success. Ye! I will keep my dreams aline. I wont let it die. Everything will be materialized. Beyond a dream, I build."
(PADAYUNON)
"DAD? Oh, ari may matahum naman nga mensahe halin sa textmate mo."
"Textmate? Sin-o?"
Nagkadlaw sia. "Dad basahon ko. Ivy Rose Sapphire. Kag ang iya mensahe nagasiling...
“When your life is covered with pain and sorrow, when everything seems to be wrong, cheer up and always be strong. When you feel like falling down, stand still and never frown. When you lost a flight once, remember that there is always another chance. Dream the abyss of heaven. Run on the path of Milky Way. When the mural of dress unfolds, creeping the darkness and behold, like a star that shine in the darkness of the night. Light that could give warm to people close to my heart. In the night of New Year's eve, the coldness of the blowing winds made me remember the sweetest words you whispered 'You're my everything! Happy New Year!' From Ivy Rose Sapphire, a flower and a stone.”
"Wow! Dad, siling niya pa, share this to your loved one. May note pa gid nga 'Sending my greetings before lines get so busy. New Year is a wonderful day! Good Day!'”
"Dad ano bala sa imo, i-send back naton sa iya para mahibal-an niya nga loved one mo sia? Bisan indi pa kamo nagkitaay?,” dayon nya kadlaw.
"Ok. Nga bata ka, tama ka gid kauslitan. Pabay-i lang kon swerte ko nga makapangasawa uli, daw ulan lang ina nga nagatulo."
"Pero Dad san-o pa? You're not getting any younger."
"Nga bata ka! Kon wala abi sang maluyag sa akon. Maano ako?"
"It's very impossible Dad! Ano abi kay nalingaw ka sa billiards mo!"
Dayon kadlaw sang amay. “Nga bata ka. Abi kon ikaw na lang ang magpangita sang bana kag hatagan ako sang apo?"
"Apo? Dad my nag-text sa akon, nga the number one problem niya is, how you make a baby for me. Dad abi mo ano ang sabat ko? Making your baby? Sorry I am not a baby maker. No price is right but if you are asking for a bargain, it costs true love.”
"Ok, pilya ka gid. Paano? Siling mo damo ka textmate? May isa ka bala nga napilian sa ila?"
"Dad it's almost two hundred plus numbers that I received, but nobody is courting me. I don't know why. They are Jerry, Jordan, Litoy, Roland, Joseph. Several named Jhon, almost one to twenty. Also Jay, Cris, Rezon, Rex, Rey, etc. etc. Sometimes our conversation becomes a pointless argument. But, I want to have many textmates in order to share their sorrows and pain, their problems, changing views, ideas and comments, but most of all to have more friends."
"Friends? Do you think that a textmate is honest?"
"It depends on them Dad. Even if I haven't met them, I'm sincere towards them. Dad kundi nalingaw ka!", dayon nya kadlaw.
"Sin-o ang indi malingaw sa imo?"
"Matuod Dad? You know Dad, sang nagbantay ako sang pasyente nga ginbuligan ko sa Western, tungod kapoy na ako, tungod tatlo na ka adlaw nga bantay ko baw natuyo na gid ako, ginbutang ko ang folding bed sa idalum sang katre nya kag magtulog. Naakig ang attendant. Sa isip ko attendant lang sia sobra pa sia sa mga staff nga mataas ang position. Pero sa isip ko Dad, indi ko man sia mabasol tungod basi ina gid ang iya trabaho. Sang ginpabugtaw ako sang akon hinablos, wala ko bala Dad magpungko sa katre kag magtinarsa. Nagbulogtaw ang mga bantay kag sige sila kinadlaw. Pero Dad, you cannot please everybody. May isa gid nga daw buringot. Ano abi kay daw indi edukada. Ang ila problema nga mag-asawa ang ila pangabuhi, ginasukmat niya sa iya bana sa sulod sang hospital. Siling ko paghalin mo, tani ang personal nga problema ninyo, ginbilin mo kag silingan nga ibok ka lang pag-abot namon. Indi ka mag-upod kay kaunon ka sang aswang. Dad magkilinadlaw sila tanan. Magluwas lang sa isa kay nainit sa bana. Dad daw maano sia sa kaugot. Dad, may nag-text naman. Sin-o sia?"
"Kundi pamangkuton mo da."
"Maayo pa siguro Dad, agud makilala naton sia."
Ginbalusan sang dalaga ang nabaton niya nga message.
Ang reply: "I live my life feeling uneasy and lonely. Then suddenly, it was a message of smile from a friend. Things started to bother me. I was empty, helplessly. I tried to talk you and you were there. You never left me hanging on the air. You give me reasons to smile despite of all the trials that made me sigh. You're the happiness that will always stay through the world may passed away. I am a lonely lady with a broken heart. I want to talk to someone. Can you spare some of your precious moment to me? I am Ivy Rose Sapphire, a writer."
"Dad, she is a writer."
"A writer? Connected where?"
"Wala man niya ginsugid."
"Dad oh! It's getting late. My duty pa ako."
"Take your time. Never mind me."
"Oh! Dad."
Dali-dali nga naghimos ang dalaga. Nagkadto sa banyo kag nag-ilis. Sang paggua niya, gin-agyan niya ang iya amay nga nagapungko gihapon sa humba-homba. Ginhalokan.
"Goodbye."
Gintulok ni Jr. ang anak nga nagapaggua sa gate. Malipayon sia tungod naka-estorya sila, heart to heart talk, amay kag anak. Sang wala na ang iya anak, nanumbalik naman ang masubo nga nawong ni Jr. tungod nagbalik naman ang iya handurawan. Sang una nga pagpauli ni Jeselyn, kag ginhambal sia tungod sa natabu, daw indi niya mabaton ato. Daw ginalihap sang kun ano nga matalom nga bagay ang kasingkasing ni Jr. Bisan nangako na sia sa anak nga likawan niya pamensar ang iya asawa. Iya nadumduman ang ila ginsumpaan nga nagasiling...
"In sickness and in health. For better and for worst. In richer and poorer. Till death do us part. What God had formed let no man put asunder. Our fate is a strong God to conquer. We cannot battle his decree. Ngaa?" napamangkot niya sa iya kaugalingon. Iya nadumduman ang iya kaestorya nga...
Ang ginhimo sang iya asawa, it is against the law of God, and the law of man, a fortification. Ngaa nagakatabu ina? Tungod bala sa temptations? Ang paglayuay sang mag-asawa isa ayhan ka paagi agud sila magbulagay ukon tungod hungod sa buot? Sin-o ayhan ang nagkulang?
"Ah! Shit!"
Nahambal ni Jr. kag piyungon ang iya mga mata. Isa ka palamangkutanon ang nagsulod sa iya kaisipan.
"When God put tears in our eyes it's because he wants to put a rainbow in our hearts? God comforts us by changing the circumstances of our lines, but by changing our attitudes toward life? Ano ang dapat ko himuon?"
Tumindog sia kag magdayandayan ang mga bagay nga wala niya natalupangdan sa malawig nga panahon, iya na nakit-an.
Kag...
"Kalawig na sang panahon, ano ang nagakabagay ko nga himuon?"
Palamangkutanon nga sia mismo indi makasabat. Nakibot sia sang...
"Kamusta ka?"
"Ah! Ikaw gali Marianne?"
"May iban pa bala?"
"May ara."
Nakakurisong ang babae. Nakita ni Jr. ang kurinot sang guya sang dalaga. Laon na gali ini? Daw naham-ot man sia.
"Anything?"
"Wala gid man."
"Wala?"
"Ngaa nakapasyar ka?"
"Naglagaw-lagaw lang."
"Ay! Hawanan ko anay."
"Ngaa gina-insulto mo gid ako?"
"Insulto?"
Pa-inosente niya nga sabat.
"Huo. Tungod naisip mo nagpakahangag ako tungod sa paghigugma ko sa imo. Tan-awa ang natabo kundi ginkarma ka."
"Oy! Kon wala ka obrahon indi ka mangsuya sa iban. Gusto ko bala ang natabu?"
"Indi man, pero sa ginapakita mo sa akon?"
"Ano? Ngaa ano ang gusto mo nga buhaton ko?"
"Woman hater ka!"
"Indi."
"Indi? Daw wala ka na trust sa mga babae."
"Trust?” dayon nya kadlaw.
"Indi man tanan ah!"
"Nagsiling bala ako? Now it's too late, too late to mend my broken heart."
"Jr. you're to serious."
"Yes it is. That's why..."
"Ngaa indi mo pagpalagawon ang imo mga mata?"
"Mata? My eyes are not ready to face the world."
Nagduko lang ang babae. Naka-edad lang kahulat. Magapamilisbis ang luha sa iya mga mata. Butang man nga medyo naluoy na si Jr. Pero ano ang iya mahimo indi niya matudloan ang iya kasingkasing. Tinulok ni Marianne si Jr. Madugay kay sa iya kasingkasing, may isa ka pamat-ud na nga human. Nga siguro tubtob san-o ang katapusan nga pamat-ud mangin gabayan sang isa ka bag-o nga paglaom kag makatuman sang handum, handum sang paglimot. Ang iya paglimot sang mga matahum niya nga damgo para sa iya kaugalingon kag sa lalaki nga iya ginpakamahal, nangin anino na lang niya, kag iya natalupangdan ang kalawig sang paghulat. Natauhan sia kag pagabatunon tanan, tanan nga nagkalatabu sa iya kabuhi sa paghulat sa malawig nga panahon nga ang gindihon nga mga damgo mangin isa lang ka damgo tubtob san-o? May panahon pa sia. Matahum sia, sa iya kaugalingon nakahimulungon sia...
"I want to build a new dream, for myself, for my future happiness. It is not yet to late to dream. All the thing I will foresee just for the sake of my success. Ye! I will keep my dreams aline. I wont let it die. Everything will be materialized. Beyond a dream, I build."
(PADAYUNON)
Subscribe to:
Posts (Atom)