SI DOMING KON MAGHIGUGMA

Sinulatan sadto ni R.G. Tabuzares

NAGPISIK si Doming sang mabatyagan niya nga may nagtapak sang iya tiil. Kadungan sadto, may nabatian sia nga hinurungkadol nga daw ginpilak sa ganhaan. Nagpukway si Doming kag natalupangdan niya nga sa idalum gali sia sang dapog magtulog ka gang iya till nagabalabag sa alagyan, gani nasadsad ini sang iya iloy sang mag-agi ini agud magsag-ob sa bubon.
Nakita gid ni Doming nga sumalida paidalum ang iya iloy, kasunod ang lata nga salag-uban. Nagabarak ang pamuyayaw sang iloy samtang nagapakadto sa bubon.
“Doming, bugtaw na kag ilawig na ang imo karbaw,” malulo gihapon ang tingog sang iya iloy bisan nagakiangkiang ini tungod sang iya pagkahulog sa hagdan.
Ginmuklat lang ni Doming ang iya mata kag liwat magpiyong. Tapos na gali sing sag-ob ang iya iloy. . . kag liwat naman kuntani nga mapabagrong sang helikopter sang mamukaw ang iya iloy.
“Las siete na, tama na ina nga tulog!” matigdas na ang tingog sang iloy.
“Karon lang kay nagalingin pa ang akon ulo. . . a, huo, mabangon na ako, nagpalak si Doming kay nabatyagan niya nga tinurasok sia sang iloy.
“Amo ina ang bunga sang pagkahubog-hubog mo kon gab-i! Kadamo sang obra diri daw waay ka lang kahibalo!” kag sinundan pa ato sang malawig nga pasada.
Nagaduyogduyog nga bumangon si Doming kag manaog agud ilawig ang iya karbaw.
Pagbalik niya sa balay, namial sia kag magsag-ob.
Nadumduman niya ang natabu kagab-i. Nag-ininum sila sa tianggi nanday Tio Berong. Sia gid ang natam-an ka hubog. Daw nagalibot ang tanan nga pagkabutang. Kon piyungon niya ang iya mata. Kita gihapon niya ang paglibot sang kalibutan. Sa ila nga magkaupod, sia man lang ang natam-an sing gasto kag ambot kon paano sia nakapauli. Diutayan pa sila makakita sing away samtang nagaininum sila kay makursonadahan nila ang isa ka grupo nga daw may kursonada man kay Elya nga anak ni Tio Berong – ang maanyag nga lin-ay sa ila duog nga ginapangaluyagan ni Doming. Pila na abi ka gab-i nga wla gid sila sing mahimo sa grupo nga ini sa pagsugilanon kay Elya. Gani sang ulihi, kay ginahikayan sia sang kaupdanan, iya gig ginhingabot kag susoan sang sigarilyo sa likod ang nagatikal kay Elya. Nasunog ang bayu sang tao ka gang tiyabaw sini ginkakibot sang pila ka katupad nga natulugan na. Matuk-apanay na kuntani sila, apang maabik nga pumatunga si Tio Berong. Si Doming, nangayo man sing pasaylo nga , kuno waay niya paghungda. Si Tio Berong nakabati sing sugilanon gikan sa ila nga kaingod kay gab-i na kuno, waay pa manirado. Waay gid magsabat si Tio Berong pero masakit ang iya tulok kay Doming.
Sa ila grupo, si Doming man lang ang daw mabuang kay Elya. Madamo na nga paagi. Madamo na nga paagi ang iya nahimo agud sumpungon ang iya nerbios, apang kon ara na sia sa atubang ni Elya, buisit gid – nagaatake ang iya nerbios kag ginhawa lang niya ka pugong nga indi makahambal kay Elya kag basi magkurog ang iya tingog. Daw intu lang sia pagbalikbalik sa tianggi kag daku na ang iya nagasto nga waay gid makahambal: husto lang magtulok kon nagatalikod ang lin-ay.
Sang magsingkal na ang silak sang adlaw, ginhukasan na ni Doming ang karbaw kag buy-an lang ini sa madabong nga hilamon sa kilid sang mais nanday Elya, kag gintukoy ang puno sang kamunsil sa diin, si Elya ka gang himata nagapasilong man. Bag-o man lang makatakas sanday Elya gikan sa pagpanghilamon sang ila mais. Nagatambihanay man lang ang ila uma ni Tio Berong.
Nag-untat ang masadya nga paghambalanay nanday Elya sang mag-abot si Doming. Sa gihapon, husto lang magtuloktulok si Doming sa lin-ay, pagkatapos magpungko sa duta kag didto ginpatuhoy ang panulok sa unhan. Ayhan nakamutik na kanday Elya sa hulag sang ulitao gani nagkuhitay sila kag magyuhumay.
“Pwe! Kalan-os ka baba mo, a! siguro waay ka gid gapanutbras!” Nagpusnga ang manghod nga lalaki ni Elya nga wala pahuway ang kupo sa likod ni Doming. Nahaklo gid niya ang ginhawa ni Doming. Nagluspad si Doming tungod sa kahuya. Nabatian niya ang hirihi nanday Elya. Nagtindog na lang si Doming kag magpalayo. Ginapakahuy-an gid sia pirme sang bata nga ini.
Nakapisik si Doming sang gikan sa unhan nagahuganas palapit sa ila nahamtangan si Tio Berong nga daw sinuhot sang damang sa ulo. Sa iya guya, akig ini.
Wala pahuway ang iya waras sang tabas nga bag-o lang nabaid. Kinulbaan si Doming, kag sa iya nakita, daw madalagan sia, daw indi. Napat-od niya nga sia gid ang ginatamod ni Tio Berong. . .pero gintulotimbang niya nga wala man sia sing atraso karon nga adlaw.
“Ang karbaw mo to nagaudak sang mais ko! A, karon linabu ta! Waay pa gani mapanggas ang mais ko nautangan ko na, ginapaharban mo pa!” nagaalagsik ang laway ni tio Berong samtang ginahanahana sang tabas si Doming.
Nahuy-an nga dumalagan si Doming agud dakpon ang iya karbaw. Nabilin sanday Elya nga nagautoy-utoy sing kadlaw.
“Sunlog!” himulungon ni Doming kay daw nagadamo ang iya atraso kanday Elya. Sang una ang iya karbaw nagtubog man sa tunga sang humay nanday Tio Berong nga malapit na lang kuntani magarab. Kon waay mabayari sang iya iloy ang nagkapierde nga humay, waay gid mag-untat ang balikbalik sa ila ni Tio Berong. Indi man makapalapit sa tianggi nila si Doming kay suno sa sugidsugid, ginadumtan sia nga tabson ni Tio Berong.
Nakaagi man nakabuhi ang iya karbaw kag didto gid magtadag sa linatag ni Elya. Hingagawon pa kuntani ni Doming nga tabugon ang karbaw agud indi makita ni Elya, pero amo amo man ang pag-ulhot ni Elya nga nagatabog sang baboy nga ila man ni Doming nga nag-ungad sa alogbati nila. Wala mahangpi ni Doming ang ginabururat-on si Elya samtang nagapamunpon sang linatag. Amo yadto ang ginhalinan sang indi nila paghangpanay ni Tio Berong. Nagapanglisik pirme ang mata sang tigulang kon magsugataay sila. Basta may hinarban ukon inungadan ang ila tanum, si Doming dayon ang han-an. Naglaum siguro si Tio Berong nga ginasunlog sia ni Doming kay iya gid sini nga tanum ang ginahingabot sang sapat ni Doming. Apang bisan amo na ining ginpakita nga kaakig ni Tio Berong, padayon man gihapon ang balikbalik ni Doming sa tianggi.
“O, diin ka naman makadto?” pamangkot sang ila iloy samtang nagaatubang sia sa salaming kag wala pahuway ang husay sang daw stil bras nga buhok.
“Si nanay man. . . siempre, kay single, mangita sang kadobol,” nagangisinga inatubang ang iloy. “Hapon naman karon kag waay man ako obrahon diri. . .”
“Basi kon madobol ang bokol mo karon? Tilawi bala pauli karon nga hubog. . .”
Daw sa waay lang nga tinalikdan ni Doming ang nagapurotikol nga iloy kag magdalandan panaog. Halin pa sang gamay sia, madamo na nga kasakitan ang naagyan ni Doming sa iya iloy. Apang ang tanan wala makaliwat sang ugali ni Doming nga usliton kag wala nagasapak sang obra. Tubtob karon ginapulopaagyan pa sia sang iya iloy apang kon makalugar sia dayon niya palayo, kag ang iya iloy nga indi makaantos nga madula sa iya panulok ang anak – tungod solo nga anak – ginapangita gid sia kag papulion.
Nagapulopanihol gid si Doming samtang nagapalapit sa tianggi naday Elya sang gulpe lang nga sumalida paggua ang baboy nga tinuk-apan sang manghod ni Elya sang binial. Waay gid makalikaw magsurip sa iya salakangan ang baboy. Nakausdang sa likod sang baboy si Doming kag wala gilayon makapanaog.
Sang mabatyagan sang baboy nga may nagsakay sa iya likod, naghuyab pa gid ini. Nagkalabilwa ang pugaran sang manok nanday Elya sang magsag-id ang ulo ni Doming.
Nagkalahapay ang ginapasandig ni Tio Berong nga mga binial. Nagkalaholbot ang palakabdan sang latoy. Samtang ang baboy padayon gihapon sa pagdalagan kag si Doming wala gihapon mahulog. Sang ulihi, ginsughot sia sang baboy sa tunukon nga kudal nanday Elya kag. . .didto sia ginrawit sa mangitungito nga turogban.
Madugay lang nga kapakapa ni Doming ugaling makabangon. Nagkaya gid abi sia sa turugban, nagsalop ang iya lawas. May natulon sia nga lutak.
Naghimulat sa pagtakas si Doming kag maghingagaw sa pagsugbo sa sapa nga indi gid man malayo sa balay nanday Elya. Sang makapanghugas na sia, dayon niya liso sa balay naday Elya. Nakita niya nga nagatuwad sing kadlaw ang mga tao samtang ginahilot ang ila tiyan – kaisip sa ila si Elya. Daw manginmatay si Doming sa kahuya. Siguro kaina pa nga tan-aw sa iya sang mga tao. Ngaa daw ginademalas gid sia sa atubang ni Elya? Tungod sa hitabu nga ini, mahimo nga wala na sia ginataha ni Elya – ang babae nga iya ginapakalangit na sia ang komedyante.
Huyhoy ang abaga nga pumauli si Doming kag gintuad sa iya iloy ang natabu. Pero tigaylo nga naluoy, nagakadlaw lang ang iya iloy. Kon sa bagay kaladlawan gid manang iya inabtan kaina.
Sugod sadto wala na magbalikbalik kanday Elya si Doming. Daku nga kahuya ang iya inagum kag mahimo nga himuon lang sia nga kaladlawan sa tianggi. Gin-antos na lang niya ang kahidlaw sa lin-ay. Ginapanan-aw na lang niya ang guya sini, ang tingog sini iya ginaaningal. Ang ila na lang uma amo ang iya ginaatubang kag kon wala sia sing ginabuhat sa ila uma, nagapakuribong lang sia sa ila balay kag magbasa. Sa ginpakita ni Doming, ginkalipay sing likum sang iya iloy tungod wala na ini sagad sing ugtas. Bisan ang bulobarkada ginbayaan na niya. Indi na sia pareho sang una nga kinahanglan pa pukawon kag haranahon sang buyayaw agud magkadto sa obra. Indi na sia pareho sang una nga nagapalidpalid kon mag-arado. Indi na sia katulad sang una nga ginakaagahan sa dalan nga nakatulog tungod sa kahulugbon. Sa isa ka pulong, ang iya hulag isa na ka talahaon – ini tanan ginhimo niya agud makuha ang igtalupangod sang lin-ay. Luyag niya nga sa liwat nila nga pagkitaay, liwan na ang Doming ang kaatubang sini.
Apang si Elya? May pagtamod ayhan sa iya si Elya? Daw wala? Wala gid sia sing nakita nga hulag sini nga may gusto ini sa iya! Kag kon pananglit magbag-o sia, may gusto ayhan sa iya ang lin-ay? Kon matuod nga may gusto sa iya si Elya kuntani pirme niya ini makita sa puno sang kamunsil nga ginapahuwayan sini kon manghilamon sang ila mais ukon maglibutlibot sang ila tanum nga ulotanon. Sugod sang mag-untat si Doming sa pagkadto sa tianggi, wala na niya makita ang lin-ay.
Adlaw sang pagpaluak nanday Elya sang ila mais. Madamo sing tao ka gang kamunsil nga ginapasilungan ni Elya kon manghilamon, amo ang masami nga ginatan-aw ni Doming. Ndi mahimo nga wala dira si Elya, kag sa madugay niya nga pagtan-aw, nakita niya si Elya nga nagapamanit sang mais nga ginatumpok diri. Masunson niya makita si Elya nga nagatulok sa iya nga ginasundan ini sang pagngisi. Nagabalikid man sa iya ang kaupdanan sini nga wala man pahuway ang ngisi. Daw sinulod sang panulay ang ulo ni Doming. Daw sia gid ang ginakadlawan! Isa ka katontohan ang iya naisipan. Makita gid ninyo, amo ini ang iya himulongon.
Pagkagab-i, sa tianggi nanday Elya tuman kasadya ang ila pagsugilanon. Madamo ang himata nila nga nag-alabot agud magbulig sing luak sing malapad nga kamaisan indi lang kay Tio Berong kundi sa katambi nila nga isunod man pagkatapos. Mga isa lang ka bulan indi pa matapois ang luak sa duog nga ini. Daw pangayaw ining kaatubang ni Elya. Kaina pa nga tikal sini ka gang lin-ay daw ginaganahan man mamati. Kon ang nagapamati ginaganahan, ang nagatikal ginaganahan man.
Hinali lang nga pumisik ang tao. Tumumbo. Didto pa gid sia maghugpa sa sabak ni Elya. Napuklid ang siya nga ginapungkuan sang lin-ay ka gang duha nagdumugay sa salog. Matagsing ang siyagit ni Elya. Napilpilan gid abi sia. Nagkinarankaran ang mga tao sa daku nga kakibot! Ang iban hinadlukan tungod ang laum nila may natabu nga lugusay.
Nag-abot man si Tio Berong nga ginabitbit ang bat sa besbol. Baw kaisog nga tao ba! Hamak mo manglugos bisan damo gatan-aw?
“Tonto ka, ngaa luguson mo ang anak ko. . . este ang anak sang asawa ko nga indi akon!” Kag linabadan ni Tio Berong ang likod sang tao. Katatlo ini magligid dala hilot sang iya likod. Tuyo ni Tio Berong nga pasagunsunan pa gid apang nagbangon si Elya kag kup-an ang amay.
“Wala, tay! Wala niya ako paglugusa!”
“Wala ko sia pag-anha. Nakibot lang ako kay may nagapanutsot sa gua!” pangatarungan man sang tao samtang nagahimulat sa pagbangon.
“Ano may nagapanutsot? Sin-o nga yawa ang. . .” nagkuha sang plaslayt si Tio Berong kag pasilakan ang likod sang tianggi. Nag-inggat ang mata ni Doming sang iguon sang silak sang plaslayt. Waay pa gali makahalin kag nagsal-ot ang iya tiil sa ulot sang dingding kag haligi sang tianggi. Nagtais na ang iya tiil sang palak apang indi gid sia makahalin. Ambot kon ano nga gatod nga sumulunod ang iya tiil diri.
“Aha! Halin sang una tubtob karon, pulos katontohan ang imo ginahimo sa amon. Halin karon kag tubtob sa katubtuban, kon indi masapar ang imo katontohan, daku ang mahalit sa amon!” kag hinabyog ni Tio Berong ang bat sa tiil ni Doming nga wala iya maipit. Gin-atras man ni Doming ang iya tiil ka gang dingding nga nagasipit sang iya tiil amo ang naigo. Nayupok ang dingding. Nagkalahulog ang baligya sa sulod. . . kag napalos ang tiil ni Doming. Maabtik nga sumirit si Doming ka gang ikaduha nga habyog ni Tio Berong didto gihapon umigo sa dingding.
Ang laum ni Doming hilway na sia. Sang magdalagan sia, nadumpog niya ang karbaw nga nagaluko. Pumisik ang sapat. Si Doming binalang sa unhan, sumablay sia sa kawyan, daw kabog nga nagkabitkabit. Nabatian nanday Tio Berong ang pagkalas sang kawayan. Maabtik ini nga inpasilakan kag padalagan nga pumalapit diri. Tinukbol ni Tio Berong sang bat si Doming. Makapila tukbulon si Doming ugaling mahulog. Hinayaw dayon ni Tio Berong ang bat sa tuyo nga tapuson si Doming, apang ginbuyotan sia sang tao, kag sa kakibot niya, pumalapit si Elya sa nagaligid nga si Doming kag ginbuligan nga makabangon. Wala sing may nakatingog sang agubayon ni Elya si Doming pasaka sbalay agud dapatan sang bulong. Husto lang sila magtan-aw sa duha.
“Ano abi kay ikaw. . . may gusto ka sa akon indi ka makahambal. . . ginapaagi mo lang sa tinonto, tani wala mo maabti ini,” pamasulon sang lin-ay kay Doming.
“Nahibal-an mo?” daw indi magpati si Doming.
“Madugay na,” daw hutik ang pulong sang lin-ay.
Daw nadula ang kasakit nga nabatyagan ni Doming. Yawir, may gusto man gali sa iya ang lin-ay kag nagahulat lang nga hambalan.
KATAPUSAN

“Kupido, Sin-o Sa Ila Nga Duha?”

Nobela Ni Ric T. Grozen

(Ika-10 Nga Gua)

ANG pagpamalakpak kag paghinugyaw ‘di-maghilibati kag si Myra, iya nabatyagan ang pagsaka sang iya dugo sa kada hugnat sang paghinugyaw.
Si Miss Pagar nagtikang padulong sa podium kag nagtulok sa tumalambong. Ini makatilingala sanglit ang isa ka amo lamang sina, katitiya nga babaye makamnandu sa pagtukod sining’ militante nga katilingban. Ang iya may paha nga jacket nga may abu-abuhon nga kuelyo nagalaba tubtob sa iya hawak nga nagatagbu man sa iya nga palda kag makita man ang iya buckled shoes. Ang iya kamot nagtandog sing makadali sa iya buhok kag ginhayaw ang kamot, patimaan sang iya pito ka bunlan nga pagkabilanggo. Ang tagipusuon ni Myra natandog sa pagkaawa sa masakit nga inagihan ni Miss Pagar. Mabudlay tungkaron kon paano sia nakabalik sa pag-atubang sining’ kawsa bangod sa iya ‘di-malingkang nga kaisog.
Si Miss Pagar nagpanagitlon sa paghawan sang iya tutonlan kag nagtiso sa pag-atubang sa mga kaupdanan. “Ang aton pagdemonstrar magapadayon tubtob nga kita nga mga babaye makaangkon sang kinamatarong sa pagboto! Sa una nga kahigayonan, sang nagligad nga bulan, ang Presidente nagpabutyag sang iya pagsuportar sa pag-amendar sang aton ginahingamo, pero ini ipasar pa sa duha ka panalgan sang Kongreso, gani indi kita magpabaya sa subong. Ang dose ka babaye nga nag-unong sa akon sa bilanggoan, sila ang baliskog ukon backbone sang sini nga kawsa. Wala sila magkalingkang. . . . sila nagtindog sa ulanan kag sa initan. Kamo tanan dapat nga hugyawan. Ako nagasaludar sa inyo. Indi kamo mag-ampo tubtob kita magmadinalag-on!” Iya ginhayaw ang iya ginakuom nga inumol.
Si Myra mabinatyagon nga nagpamati sa may kasingkal kag kainit nga ginpabutyag ni Miss Pagar nga nagdagubdob sa apat ka pamusod sang dingding sang hulot. Wala sing pagkalingkang sa iya pinanghambal kag sa iya mga plano. Ang plano pinakasimple. Magdemonstrar. Mabilanggo kon kinahanglan kag indi mag-untat tubtob ang ginapakigbatu magmanginmadinalag-on. Ang ginahingamo sang hublag nabatyagan ni Myra nga sia may paghingamo man kag ini nagaamat-amat nga nagapainit sa iya. Gusto niya nga makigbahin sa sining’ makahalawhaw nga katilingban kag sia nakamat-od nga manginkatapu. Iya namarasmasan nga may mahimu sia. Sang hinali iya nadakop ang kamot ni Cassie.
Si Cassie nagtulok kay Myra. “Indi bala sia makadalayaw?”
“A, huo,” ang iya hutik. “Ako magasunod sa iya bisan diin pa man.”
Si Cassie nagkadlaw. “Nahibal-an ko nga indi ka makapangindi sa amon kawsa. Kinahanglan pasudlon ko ikaw sa amon hublag agud ikaw makamarasmas kon ano ang amon ginmapanindogan.”
Si Miss Pagar gintapos ang iya malik-ot nga pagpamulongpulong, kag samtang ang mga babaye nagpinalakpak kag naghinugyaw, iya ginhayaw ang isa ka sign lampas sa iya ulo, nga nagasiling: Equality for All.
Kag si Miss Pagar ginpalibotan sang mga babaye nga gusto magpangamusta sa iya kag magsiling sing pila ka pahayag sa iya, pero dugaydogay si Miss Pagar wala na kitaa.
“Dali na,” siling ni Cassie nga ginbutong si Myra sa pagtindog. “Gusto ko nga ipakilala ikaw.”
Sila naghulat sang ila tinion sa p;agpakighambal kay Miss Pagar kag sang matigayon, sia may pagkamasat-omon kag kaalikaya. “Nagakinahanglan kami sang lanubo nga babaye sa amon hublag, Myra. Ako nalipay gid nga gusto mo magpakigbahin sa National Women’s Party.”
May pagpabugal si Myra nga nagakakunyag, samtang ginakamusta sing hugot si Miss Pagar. “Ako nakahanda kon ano man ang akon mabulig sa linyada sang mga demonstrador,” ang iya tanyag nga nalipay, nagalaom nga indi pagkabigon ni Miss Pagar nga sia may pagkaagresibo.
Isa ka hagyu nga yuhom ang ginpakawas ni Miss Pagar, samtang sia nagpang-ulong-ulong. “Ginakasubo ko, my dear, pero kinahanglan ikaw 21 anyos agud nga magtindog sa linya, bangod daku ang posibilidad nga ikaw maarestar.” Sia naglingi. “Pila ka na bala, Myra?”
“Ako maga-16 sa masunod nga bulan,” siling niya nga daw ginadependehan pa ang kaugalingon kag diutayan lang makatabinas sang iya matiplangon nga ginhimu sa pagbinutig sang iya edad agud lang makasulod sa amo nga driving lesson.
“Pero makabulig ka,” si Miss Pagar nagpaathag. “Si Cassie isa ka tagbulig ukon aide sa katilingban. Nagakinahanglan kami sing madamu sini. “Gusto mo bala nga magsugod buas, pagkatapos sang klase, Myra?”
Daw malukso sia sa kalipay. “Gusto ko makabujlig sa akon masarangan.”
Si Miss Pagar nagtangutango nga may pagpanghimbis nga panulok kay Myra. “Ang mga babaye nga ara sa linyada nagakinahanglan pangpabakod sing buot kag ini mabuligbuligan paagi sa paghatag sa ila sang mainit nga coffee, payong ukon kunop man dira nga makapangapin sa ila sa tugnaw kag tun-og sa kagab-ihon. Kon ano pa man nga kinahanglanon nila, trabaho mo nga mabuligan sila. Mahimu mo bala ining’ tagdiutay nga butang para sa ila?”
“A, huo,” nasabat ni Laura nga daw halos ginapunggan ang pagginhawa sa kalipay, daw kasubong nga sia napaidalom sa lumay sining’ gamhanan, pero malugpayon nga pinuno. “Gusto ko gid nga makabulig!” ang mahipos nga napaminsar ni Myra, ini indi gid man pagabuhosan sing malawig nga tinion, sia lamang ang dapat may mainunungon nga pagbulig sangsa ara sia sa linya sang mga demonstrador.
Ugaling, sa sulod sang duha ka semana, si Miss Pagar tama gid ka estrikto kag sia wala gid ginpahanugotan nga mag-upod sa linyada sang mga nagademonstrar. Wala man lang niya ini ginsapak, bangod luyag gid niya nga ara lang sia nga mag-alalay sa sining’ mga dedekado nga mga babaye nga ang iban sini sa ila naghinguyang na sang tinuig sa pagpakigbatu sa palarehas nga kinamatarong. Sia kag si Cassie labi pa gid nga naghilapit sa isa kag isa, sa pagtambong sa mga meeting kag sa pagdiskusyon pagkatapos. Si Mr. Suelo nakamutik sang ila mahirup nga paghilapitay kag nagsaway sa paghambal nga tagaan importansia ang pagtuon sangsa mag-uyang sang ila tinion sa pag-tsismis. Wala gid sia makahibalo!
Si Myra nabuyok na sa pagtum-oy sang kaugalingon sa hublag kon ngaa iya na ginbalibaran ang pangagda ni Joe sing makaduha kag si Johnny sing makaisa. Ginapasulabi gid niya ang magtambong sa meeting ni Miss Pagar sangsa kon ano pa man. Iya nadumdoman ang iya saddto malagana nga pagpakigbahin sa hublag, sa katahap nga mabuhos ang iya tinion diri. Husto sia. Sa pila na ka beses sia nagpaathag sa iya iloy kag kay Sarah sang ka-importansia sang iya trabaho bilang tagbulig ukon aide, pero ini tanan daw bale-wala sa ila bangod sia ginhambalan sing liwatliwat, daan nga pagbinais nga ang iya tinion kag kaukod dapat niya ipatuon kay Frank kag Michael nga ara sa Mindanao.
Isa ka gab-i, sia nagpauli gikan sa meeting nga pasado na ang oras sangsa kinaandan kag sing mahinay nga gin-abrehan ang front door, dayon sing ananay nga ginsera ini. Nahikap ang iya nagapalamugnaw nga mga kamot, sia nagpalapit sa hagdanan, pero sia nakaisol sang may makatapakan nga nagtuga sing gahod.
“Myra? Ikaw bala ina?”
Si Myra nahikap ang dughan sa kakulba kag nakapungko sa hagdanan. Ang maanting nga si Sarah ang iya nabatian.
Si Sarah naggikan sa kusina, ginapahiran ang kamot sa iya apron. Ang iya napungos nga buhok nahulog nga nagbungayngay sa atubang kag iya ini ginhipid, gin-brush pakadto sa likod sang iya matanos nga mga tudlo. Nagsaka ang iya kilay. “ Ginbuligan mo naman ang mga raliyesta?”
Sing mabinatukon nga nagtungkaaw si Myra. “Huo. Wala ka bala makabati? Ila pasabugon ang Malacanang.”
Nagnipis ang bibig ni Sarah. “Indi ka maglahog sing subong sina. Malain ang magdemonstrar sa atubang sang Malacanang! Ginatawag ang imo kaugalingon nga tagwagayway sang bandera sang libertad, huo amo ina!” Sia nagkurisong. “Inang’ mga raliyesta sobra na ang ginahimu!” Iya ginhubad ang iya apron kag may kalapyu nga ginhuslo ini sa iya ulo. Ang iya panulok naghumok nga nagtamod kay Myra. “Ngaa nagainsister ka gid nga makigbahin sa sini nga mga kababayen-an? Sa hunahona mo may mahimu ka sa edad mo nga 15 anyos agud maangkon ang inyo ginahingamo?”
“Ako 16 na!” saligbat ni Myra. “Ako naghiwat na sang akon ika-16 nga kaadlawan sang nagligad nga semana, wala mo bala matandaan?”
“Kon amo dapat ka manginmaalam nga indi ka nagakabagay sa imo nga ginahimu.” Sing makadali nga nagkurinot ang iya agtang kag nakalungo nga daw indi makapati.
“Wala mo lang mahangpan, Sarah,” siling niya sing mahinay. “Indi ka gid makahangop. Ikaw kag ang akon iloy pirme lang nagakontra sa akon. Ang plataporma sang mga babaye simple lamang. Ngaa indi mo ini mahangpan? Gusto namon nga makaboto kag parehas nga pagsueldohanay sa parehas nga trabaho sa babaye kag lalaki.!” Iya ginpasiplatan si Sarah, iya nasat-oaman nga ang mga mata sini nagapakita sing kalapyo. Indi sia dapat nga magbais sa iya, pero indi niya mapunggan ang iya dila agud mapahangop si Sarah natuhoy sa hublag kag ini ang magaampin man sa iya. Kon mahimu lang niya nga mapatuboan sing pakpak-- bisan magamay lang—agud mapaayo man ang iya tindog sa iya gina-obrahan kag sa iya pang-adlaw-adlaw nga pagpangabuhi.
Naghingamo sa pagpasanag sang iya buot silingon, sia nagpabutyag, “Sarah, kon mag-upod ka sa akon sa pagtambong sa meeting, ikaw mamarasmasan kon ano ang amon ginapagpakigbatu. Tani imo mabatian ang pamulongpulong ni Miss Pagar, bisan makaisa man lang.”
“Wala ako tuyo nga mag-impon sa mga manogpanggamo!”
“Sila mga babaye man nga may pagpaninguha nga malab-ot ang ila ginahingamo!” Sia nagtulotudlo sa ilong ni Sarah. “Kalakip ka na sa amon ginapakigbatuan kag ni wala ka gid nagapasalamat ukon nagaapresiar sang amon ginahimu!” Sia nagpalamula sa kaakig, ini bangod sa iya pagtinguha, agud ipakita kay Sarah ang ginapatihan sang hublag kag subong man sa nagapamukaw-balatyagon nga pamulongpulong nga iya nabatian sa sining’ gab-i. Sia nakahigayon sa pagpalapit sa talutog sang Malacanang kag iya nakita ang pagpabasa sang mga kababayen-an sa ulan. Kuntani sia man ang magpabasa kaupod sa ila, pero iya ginhangalitan ang pagtuman sang iya bulohaton, ginbale-wala ang kapaol agud lamang maserbihan sing mainit nga kape ang mga nagapaulan.
“Nabatian mo bala ako?” turasok ni Sarah.
“Ano?” Si Myra nakaignok kag nagbalik sa pagpakig-atubang kay Sarah.
“Siling ko, indi na pagtublaga si Mama nga makabugtaw pa. Sia nahigda sing temprano pa. Madamu pa sia nga asikasuhon buas. Kag dapat mo mahibal-an nga 9:30 na sia nagpauli kaina.”
Ginhinay ni Myra ang iya tingog. “O. ara ginhinay ko na ang akon tingog. Iya ginsaylo sa pihak sang iya kilid ang madamu nga nagatangkas nga mga pamphlet nga iya kaina gindala kag naghana na nga magsaka sa ibabaw.
“Ano bala ina?” pasapayan nga napamangkot ni Sarah.
Si Myra nagkidu sang iya abaga. “Mga pamphlets. Gusto mo magbasa sang isa?” Iya gintunghol ang isa sa iya utod. Basaha bala, basi may mapudyot ka dira nga makapasanag sa imo kaisipan.” Sia nagyuhom, nagapaabut-abot sang reaksyun ni Sarah.
Gindahu ni Sarah ang pamphlet kag gintamdan ang nasulat. “Democracy Begins at Home.
“Ini nga balasahon nagapadugang lamang sa kinagamo sa Mindanao.”
Si Myra nagbutang sang iya inumol sa iya hawak, medyo may pagpanghangkat sa iya utod sang dugang nga pagpakigbais.
Sing makadali sila nga nagtulokay kag si Myra nagtakdang na sa pagsaka nga nagangasal, “Ano ang pulos. . .”
Sang ara na sia sa iya hulot, sia akig sa kaugalingon bangod sa pagpanginit, pero gusto niya makamusta ang tawo nga nagapamalibad nga maghangop.
Naghaplak sia sa iya hiligdaan kag matiuntion, iya na lamang nabatyagan nga nagatulo ang iya luha. Wala sing tawo sa sini nga balay ang nagapati sa iya. Kon buhi lang ang iya amay. Kon ara sia, sia daw kasubong lang sa isa ka magamay nga papel nga baruto nga nagabulobutwa sa balod kag ang iya amay manginharupoy kag sia pagahuyupon pahigad.
Apang karon, ang iya kahalimbawa isa ka nagaid nga baruto, kon diin ang iya iloy kag si Sarah amo ang poste nga iya ginagairan.
Sa subong nga adlaw, Sabado, si Myra daw kasubong sang baruto nga may layag, masinadyahon nga nagalumpatlumpat sa balod nga ginahuyop sang mamadlos nga hangin, ini bangod kay kaupod niya si Joe. Mga duha na ka semana nga wala niya makita ini. Bisan ang nagligad nga Biernes sang gab-i nga sila tani matan-aw sang sine wala matigayon kag sang nagligad pa gid, wala man matigayon kay may exam si Joe kag sa subong, espesyal ini nga adlaw para sa ila nga duha sa paglagawlagaw.
Samtang nagalakat sila gikan sa balay ni Joe padulong sa bangketa, si Joe nagdulog, gin-uyatan sia sa magtimbang nga abaga kag ginhimutaran. “Ti, pabay-i anay ako nga ikaw akon himutaran. It’s been a long time since I’ve seen my girl.” Ang iya maitum kag nagakilan nga mata naghimutad sa iya sing may kasadya.
His girl! Ang iya kasingkasing daw naglukso sa kalipay bangod sa amo nga mga tinaga. Was she at last his girl? Sia bala nakamarasmas nga nagahigugma na sa iya? Natandog niya ang iya ilong. Ang mga tinaga ni Joe were no doubt merely an expression. Nahibal-an niya nga sia gihapon ang iya “little girl”.
Ginhinagu ang pagyuhom, sia naglisu kag ang iya palda gintukyab sang hangin. Ang iya pula nga sweater naghapnig gid sing pikit sa iya lawas, casual look nga iya gid naluyagan. “Ako bala angayan man sa akon ginasuksok?” pamangkot niya nga may paglangas nga malipayon.
“A, ti huo, angayan ka gid daw dalagang-dalaga ka na,” ang sabat niya nga nagduko pa sa pagsaludo.
Nagkadlaw sila nga duha. Dayon ang iya seryuso nga panulok kag gin-uyatan sia sa kamot. “Halos ko na ikaw nga makit-an sugod sang makig-upod ka sa mga raliyesta.”
Subong sa iya kinaandan nga panghulag, iya ginhipid, daw ginhusay sang iya kamot ang iya buhok nga naglungayngay sa iya madamol nga kilay.
Iya nakabod ang iya butkon palibot sa hawak niya.
“Nahidlaw nga ginbulobantayan ko ikaw sa grocery store,” pasapayan nga siling niya.
“Ginkalangkagan ko man ikaw, Joe Mendez.” Sia nabulong, matuod nga nahidlaw sia sa iya, sa pihak sang iya pagpakigkita kay Johnny. Kag sa iya nagamwan nga panghunahona, indi niya mapiho kon sin-o sa ila nga duha ang iya ginpasulabi sa nagligad nga mga senimana. “Joe, madamu na ako sing natun-an sa Womwn’s Party kag malapit na kami agud idusu ang nineteenth amendment through Congress.” Sia nagduko kag ginpulot ang nabanggi nga sanga kag gikn-itsa ini sa higad sang ila ginaagyan. “Panumdoma bala, ako makaboto na sa pila ka tuig.”
“Nahibal-pan ko, ginasundan ko man ang mga lihok ni Miss Alice Pagar kag sang iya sumolunod sa pamantalaan. Ang mga senador kag mga kongresista nagsugod na sa paghikotar sa mga ginademanda sang mga babaye kag bisan gani ang ila mga speeches nagaamat na paborable. Ang iya tuno may pagdayaw; subong man ang iya pagpasiplat.
(MAY KASUGPON)

ANG BABAYE SA LUNOK

Ni Maria Luisa Defante-Gibraltar

SA salamputan sang barangay nanday Ispin, may isa ka daku nga lunok nga napalibutan sang mga kahuykahoy kag madamo nga mga gamhon. Sa palibot sang daku nga puno, wala sang pamalay nga makit-an tungod ang mga tumandok sa sini nga duog nahadlok sa palhi kuno nga kahoy.
“Indi gid ako magpatindog sang balay malapit sa lunok. Bisan ihatag pa sa akon ang duta,” hambal ni Berto nga amigo ni Ispin.
“Ako amo man. Maagwanta kami didto sa nagaginutok nga pamalay, indi lang dira malapit sa puno sang lunok. Maayo ina kay malayo sa mga tamawo nga nagapuyo dira,” sabat ni Edgar nga ila isa pa ka barkada.
“Nga daan madamo na ang nagasugid nga nakakita sang tamawo dira sa lunok nga ina,” si Berto.
Ang balay nga pinakamalapiy sa lunok amo gid ang ila nanday Ispin. Ayhan mga kuarenta metros ang antad sini sa ila puluy-an.
“Mare Intang, wala gid kamo sang natalupangdan sa lunok nga ina kay kamo ang pinakamalapit nga nagapuyo dira?” usisa ni Tya Iska nga kumare ni Tya Intang. Maninay sia ni Ispin sa bunyag. Ang puluy-an niya didto sa pinakapunta nga bahin sang barangay nga malayo sa lunok.”Ano nga wala, Mare man? May ara gid e. Madamo. Ugaling kon sugiran ko ikaw, silingon mo nga himuhimo ko lang ang tanan.”
“Ay, tuod gid man, Mare? May ara gid man gali nga kamalamalahan nga inyo natalupangdan sa puno?” Nagmudlat ang mga mata ni Tya Iska nga interesado gid sa ginsabat sang kumare. “Ano abi Mare?”
“Ay, Mare Iska, may mga gab-i nga makapanimaho kami sing mahumot nga pagkaon dira sa lunok. Kag pagkatapos sina, mabatian namon ang linagatik sang kubyertos nga daw may nagakinaon gid. Kag may matahom nga lalantunon nga amon mabatian gikan dira sa lunok.”
“Maathag gid, Mare Intang?” Daw nagligbos ang balahibo ni Kumare niya Iska.
“Huo, Mare. Bisan malayo man gawa ang lunok sa amon pero maathag namon nga mabatian kon malinong na ang gab-i. Kon kaisa gani amon man mabatian ang hinibi sang mga bata. Subong bala nga may mga bata nga magagmay nga nagapuyo dira sa lunok.”
“Matuod Mare?” kag nagdugang ang mudlat sang mga mata ni Tya Iska. Ang mga nabatian sang panimalay ni Ispin sa puno sang lunok kon alang-alang na ang oras sa gab-i. Kag sa masami nagadinalagan sila palayo sa amo nga duog.
Si Ispin, maambong nga ulitawo nga nagapanuigon sang 23 anyos kag bugtong nga anak nanday Tya Intang kag Tyo Itik. But-anan sia nga ulitawo ka amo na ang nagauma sang ila lima ka malapad nga kahon sang talamnan nga pinanubli pa ni Tatay niya sa mga ginikanan sini. Bangod maluya na si Tyo Itik, sa abaga na matuod ni Ispin natus-on ang tanan nga mga buluhaton sa uma. Ang mabudlay ka yang lima ka kahon nila nga talamnan dira gid nahamtang sa ingod sang lunok.
“Magpauli ka lang sang temprano kon nagaobra ka sa aton uma, anak,” perme nga bilin ni Tya Intang.
“Toto, nungka ka gid magpaabot sang dulom dira ha? Mabudlay na kon hampangan ka sang mga maligno nga ara dira nagapuyo,” panugyan man ni Tatay niya sang magsugod na si Ispin sa pagtrabaho sang talamnan gikan kay Tatay niya.
“Kon sa bagay wala ako nagapati sinang mga mulumaligno nga ina, Nay.”
“Ay, abaw, Toto, wala kami nagalahog ni Tatay mo ha? Indi bala nga kita gid nga tatlo ang masunson makahaklo sang mahumot nga linuto gikan dira sa lunok?”
“Matuod ina, anak. Ginapahanumdom ka lang namon ni Nanay mo nga maghalong kay basi kon ikaw ang ila makursunadahan dira,” sugpon sang amay.
“Sige Nay, Tay, sundon ko ang panugyan ninyo sa akon.”
Madasig nga nakalipas ang isa ka tuig nga si ispin na ang nagauma sang ila talamnan. Pero wala man sia sang kamalamalahan nga natalupangdan sa puno sang lunok. Ginsunod niya ang bilin sang mga ginikanan. Aga pa sia nagapauma kag bag-o mag-orasyon, nagapauli na sia.
Tubtob isa ka hapon nga masako sia sa pagpanghilamon sang iya panggas. Maga-ikatlo pa lang sadto sang hapon pero ginsulay niya ang nagatagiti nga init tungod madamo gid ang hilamon sa iya talamnan. Malawig nga ginutlo ang nagligad kag nagbanga gid sia sa iya ginahikot sang…
“Hello, good afternoon,” tingog sang isa ka babaye ang nakapatungkaaw kay Ispin.
Gulpe sia nakatindog kag nagsugata sang iya panulok ang isa ka matahom kag moderno nga babaye nga nagayuhum sa iya samtang nagatindog sa kahon sang talamnan malapit sa nahamtangan ni Ispin.
“Ma-maayong ha-hapon man.” pitla nga natuaw ni Ispin sang makita amg matahom nga babaye, “Ma-may ma-mabulig ba-bala ako sa imo?”
“Wala gid man. Ugaling tagsa ka adlaw makita ko ikaw nga nagatrabaho diri sa imo talamnan,” malulo nga sabat sang babaye nga nagyuhum sang tuman katam-is kay Ispin.
“Na-nakita mo a-ako?” Nakibot gid si Ispin. “Nga-ngaa di-diin ka nagaestar?” nagapinitla man gihapon nga usisa ni Ispin.
“Diri lang.”
“Di-diri lang? Pe-pero bag-o ko lang i-ikaw makita diri a.”
“Ikaw imo e. Pero akon perme ko ikaw makita diri sa inyo talamnan. Mapisan ka gid kaayo.”
“Ano?” Nangligbos ang balahibo nga tuaw ni Ispin.
“Kag perme ko man makita sa inyo balay. Mabuot ka gid nga anak kag mabunuligon sa imo mga ginikanan. Perme ko ikaw makita nga nagabulig ka kay Nanay mo sa mga buluhaton sa inyo balay,” padayon sang matahom kag lamharon nga babaye nga ayhan kaidad lang ni Ispin.
“Ano?” liwat nga natuaw ni Ispin nga daw natagban sang ispiritu.
“Huo. Nagadayaw gid ako sa imo kay mapisan ka kaayo. Bulahan gid sila nanday Tatay kag Nanay mo sa imo. Sige, ha? Malakat na ako. May bisita pa ako sa balay e,” kag nagtalikod gilayon ang matahom nga babaye saw ala pa makasabat si Ispin.
“Ay, diin bala sia nagsuhot nga hinali lang sia nadula?” kag naghulong-hulonh si Ispin nga daw ginatahop ang dughan sa kakulba. Naglibog gid ang iya ulo sa hinali nga pagkadula sa iya panulok sadtong matahom nga babaye.
“Siling niya, taga-diri sia pero pangayaw sia sa akon panulok. Kag kilala niya ako. Perme kuno niya ako makita diri sa uma kag sa amon paluy-an. Sin-o gid bala sia?” naglibog ang ulo ni Ispin.
Madasig nga naghimos si Ispin agod makapauli. Malain ang iya panagupnop. Basi ini na ang tawo nga ginasiling nanday Tatay kag Nanay niya.
“Ano?” Matahom nga babaye kag lamharon pa? Kag diri lang sia nagapuyo?”
“Huo, Nay. Dira sia nadula sa puno sang linok. Nakita ko gid.”
“Anak, basi tamayo na ato ang nagpakita sa imo.”
“Intang, basi indi man. May tamawo bala nga moderno kag nag-good afternoon pa sa anak mo. May tamawo bala nga naga-ingles?”
“Huo, Itik, No? Huu, basi sin-o lang ato. Seguro indi ato tamawo kay nagpakita sia sa anak mo nga masanag pa ang adlaw.”
“Pero Nay, siling niya, diri lang sia nagapuyo malapit sa aton. Basis a lunok kay pagtupad niya diri, nadula sia dayon,” puis ni Ispin.
“Basi nakalabay lang sa tupad sang aton uma, anak. Indi ato seguro tamawo kay adlaw pa kaayo kag nagpakita sia. Kag moderno kaayo. Paano sia mangintamawo?”
Naghipos na lang si Ispin pero naglibog sa iya ulo. Sa iya pensar, nagapati sia nga tamawo gid atong nagbugno sa iya sa talamnan.
Sang masunod nga hapon, nagapanghilamon man gihapon si Ispin sang…
“Hello, Ispin. Good afternoon. Ari na ako.”
Nakatiskog sa pagtindog si Ispin. Nakibot gid sia.
“I-ikaw? Wa-wala a-ako makabatyag sang imo pagpalapit,” natusngaw sang ulitawo nga nagtulok sang maturisok sa matahom nga babaye nga sa amo nga tion, naka-halter sang pula kag naka-above the knee. Tuman sa iya katahom. Nakapanagitlon si Ispin.
“Mestisa Katsila. Nagapugati sia sa silak sang adlaw. Kag laga ang iya buhok. Tamawo gid siguro sia,” ang maabtik nga nagsulod sa hunahuna ni Ispin.
“Matuod inang ginasuspetso mo sa akon, Ispin,” hambal sang babaye nga napaktan ang ginahunahuna sang ulitawo nga mangunguma.
“Ano?” liwat nakatiskog si Ispin. Kon amo, matuod gid. Tamawo gid ining iya ginaatubang. Pero wala man gin-abot sang kakulba si Ispin. Sa kamatuoran gani, daw indi sia ayawan tulok sa matahom kaayo nga kaatubang. Pierde ang mga Pinay nga mga artista kon katahom ang pagahambalan.
“Pero indi ka magkahadlok sa akon. Mabuot kami nga mga tamawo. Sa kamatuoran gani, naluyag ako sa imo,” hambal sang tamawo sa lunok.
“Ano? A-ano ang buot mo silingon?”
“Naluyag ako sa imo. Dugay ko na ikaw nakilala kay magkaingod lang ang aton puluy-an.”
“Ano?” liwat natusngaw ni Ispin nga nangligbos ang bug-os nga lawas kag nagkubakuba sang mabaskog ang dughan.
“Ugaling kalaslon na ako. Ang nobyo ko ang ginsiling ko nga bisita ko kahapon kag nag-abot sia agod mahambalan ang amon kasal.”
“Ano?” liwat nahambal ni Ispin. Daw tinaga lang nga ano ang iya natusngaw sa atubang sang matahom nga babaye.
“Bisan naluyag ako sa imo, indi man gihapon mahimo kay indi gid kita bagay sa isa kag isa.”
“A-ano?” Nga-ngaa?” natusngaw ni Ispin.
“Tungod gani kay tamawo ako. Kag dira kami nagapuyo sa akon mga ginikanan sa daku nga lunok.”
“Kon amo, matuod gid man nga dira kamo nagapuyo?” daw ginatahop sa kakulba ang dughan ni Ispin.
“Huo.Ina gani kon ngaa nakilala ko gid ikaw kay madugay na kita nga magkasilingan.”
“A-ano?” kag nagdugang ang pagpanaligbos sang lawas ni Ispin.
KATAPUSAN

Eugene Domingo is one of the busiest comediennes these days. When she’s not hosting for GMA Network’s late night comedy talk show, Cool Center , then

Beginning April 18, the heightened drama about the intimate hopes of a woman who struggles to beat the odds of societal prejudices will be exposed. Join one of today’s sexiest actresses, the alluring and exquisite teen star Jackie Rice as she grabs the limelight in the inspiring and riveting story of sacrifice, forgiveness and love in Dear Friend presents TISAY.



The four-part episode of Tisay shows the fate of a number of women in today's society. Jackie gives life to Ella/Shiva’s character, a college student forced to work in a risky and dangerous business as a club dancer in order to finish her studies.



Ella is a typical hardworking student who not only excels in academics but also has a good reputation in school. She would do anything just to get a college degree which compelled her to lead a double life.



Unknown to many, Ella works as a club dancer at night to make ends meet for her family and support her studies. Despite this dirty job, she tries to remain respectable and keeps a distance with her customers.



Many guys in school are struck by Ella’s beauty and one of them is Adrian, a pre-med student, who comes from a well-off family.



He courts Ella but she refuses his love since her priorities are different. He didn’t stop pursuing her and eventually, Ella is smitten with Adrian ’s charm and overwhelmed by his resolve to win her heart.



Just when things seem to be going smoothly for the couple, she discovers that Adrian ’s dad is one of her regular customers. Ella’s secret life is revealed to everyone and Adrian , devastated upon learning the truth, dumps her.



How will Ella handle the pressure of being reviled by the man she loves? Can Ella find inner peace and freedom from any form of discrimination from the people around her? Will this revelation lead to self-acceptance and self-appreciation?



Dear Friend’s season-ender episode is led by Director Jun Lana together with a pool of seasoned scriptwriters headed by Denoy Navarro-Punio. Rounding up the cast are Joross Gamboa, Chynna Ortaleza, Ryza Cenon, Jade Lopez, Sheree, Jay Perillo, Mariz Ricketts, and Rex Cortez.



The allure of Jackie in the lead and natural charisma of Joross confirm their undeniable onscreen chemistry. Jackie’s dance scenes and confrontations in the episode capture the drama and sensuality, which are truly moving and inspiring.



Dear Friend presents “TISAY” begins this Sunday, April 18 right after Party Pilipinas on GMA Network. (30)

EUGENE DOMINGO PLAYS GUIDANCE COUNSELOR IN FIRST TIME

Eugene Domingo is one of the busiest comediennes these days. When she’s not hosting for GMA Network’s late night comedy talk show, Cool Center , then she’s probably promoting her movie, Working Girls, or her SRO Cinemaserye episode, Hot Mama.



Lucky for First Time, the former theater actress was able - and very much willing - to find time in her hectic schedule to still join the cast of the GMA’s youth-oriented series topbilled by fast-rising trio of Barbie Forteza, Joshua Dionisio and Jake Vargas.



Eugene will portray the role of Barbarella Buncalan Jackson, the school’s guidance counselor who will play a crucial role in the way Cyndi (Barbie), Lukas (Joshua), Baste (Jake), and the rest of the St. Claire students handle their qualms and queries as teenagers.



“Iba naman yung role ko dito”, says Eugene . “Isa akong guidance counselor. Pero syempre comedy pa rin. Kasi di ba kahit in real life, yung mga guidance counselor, aside from having to exude an authoritative image, more importantly dapat approachable and sympathetic sa mga estudyante because their job is to give the students advice and point them to the right direction.”



Eugene, who was last seen in a teleserye via the romantic-comedy Adik Sa ‘Yo as the mysterious Fatima , has this to say about working with the newest and youngest protégés of the Kapuso Network: “Masaya at excited ako na makasama sa First Time. Madalas kong marinig na mahuhusay yung tatlong bata [Barbie, Joshua, Jake, etc] at ngayon napatunayan ko na talaga. Masisipag sila, magagalang… Nararamdaman ko na gusto talaga nilang matuto at maging magagaling na artista.”



Eugene Domingo will surely add fun to the already very exciting series as she plays the funny Barbarelle Buncalan Jackson in GMA Network’s toprating primetime program, FIRST TIME, weeknights on GMA Telebabad. (30)

Suktanay sa Boracay

Nobela ni Cris B. Balairos

(IKA-8 NGA GUA)

NAGADUGSING sa hunahona ni Donna nga bisan sa amo lang gali sini nga sahi sang negosyo, makahatag man sang palaligban. Abi niya anay nga daku na gid ang palas-anon sa paghundaos pakadto-pabalik sa bulothoan adlaw-adlaw. Ang mag-ugtas sa mga salawayon nga mga bumolutho kag dugang pa sina, ang magbuhat lesson plans kag mag-correct sang ila mga test papers.
Apang subong, nasumalang niya ang panganay nga palaligban pag-untat niya sa pagkamanunudlo, nga nagakinahanglan sang maid-id nga pagbusisi agod ang iya kwarta indi mahinali.
"Andrea, ang aton negosyo tatapon mo sing maayo agod sa gihapon ang aton pangganansyahon tayuyon," pahanumdom ni Donna sa mahugmay nga tingog bilang pag-ugoy-ugoy sa kasusyo.
"Sini nga semana ako na gid ang mangamot. Mabudlay na kon padayon ko nga isalig sa manghod ko," pangaku ni Andrea.
"Pamahaw ka," sagda ni Donna nga tawgon kuntani ni Alice, apang...
"Salamat. Indi na kay basi maadlawan ako report sa akon klase," pamalibad ni Andrea dayon lakat.
Pagkalumbos ni Andrea, mapilahan ka gutlo, sumampot man si Bert Natino. May dala ini nga Membership Form para sa pagka-Stockholder ni Tita niya Donna sa kompaniya nga iya ginapangalagaran.
"Wala pa 'go signal' si Tito mo Gary," pamalibad ni Donna.
"Bisan mga data mo lang Tita agod mahanda ko sa tion nga sugot na si Tito Gary," mapainumoron nga panugyan sang Geodetic Engineer. "Kabalo ka Tita, may quota ako nga ginalagas agud magregular sa sini nga kumboyahan!"
"Basta wala lang anay kwarta," dayon hatag ni Donna sang tanan nga data niya agod wala na damu pa nga hambalanay.
Pagkasunod nga adlaw, gin-agda ni Donna si Suzette sa isa ka panyaga sa isa ka Food Court agod makasugilanonay. Samtang nagahulat pa lang sila sang ila gin-order, negosyo na dayon ang ila gintalakay.
"Akon subong Mare Suzette, sugbohan ko na lang ang dugang nga negosyo," pasayod ni Donna.
"Ang sa akon, tama na lang anay ang tatlo ka ektariya nga punongan sang bangros sa Dumangas," balos ni Suzette.
Daw wala lang hilmona ang walo ka tuig nga wala na nagatudlo si Donna. Si kumare niya Suzette padayon sa gihapon sa pagtudlo.
Ang kamagulangan ni Donna nga anak nga lalaki, napulog duha na ka tuig. Ang sa bahin ni Suzette, si Nikki niya napulog tatlo na. Dalagita na gid ini. May mga nagauloalihid na gani nga mga sunoy.
Sa bahin naman ni Andrea, sa gihapon nagahundaos sa iya pagpangabuhi, tungod nagdungan ang duha ka kolehiyo, duha ka hayskol kag isa ka elementarya.
Ang ila negosyo ni Donna naalimunaw, bangud nadakpan ni Donna makaligad ang tatlo ka bulan nga nakabalik na ang isa ka gatos ka libo ka pesos nga ginpuhonan ni Donna sa dagway sang iya bahin sa ganasya nga ginahatag ni Andrea tagsa ka semana, nga madamu na ang naulihe trisikad nga nagabiahe.
Agud indi ni Donna paghingabuton ang lima nila ka trisikad, kag isa ka trisikol nga ginpamakal sa uga, nagsugot si Andrea magpirma sa Joint Affidavit nga may balayran sia sa nauna nga napulo ka libo ka pesos tagsa ka bulan sa sulod sang napulo ka bulan agud niya mabalik ang kapital ni Donna.
Ini nga bagay ang nagsirbe nga pagtulon-an kay Andrea nga wala makaandar ang paghulam man kuntani kay Suzette sang isa man ka gatos ka libo ka pesos, para sa negosyo kuno sa piggery sa ila uma sa Barangay Badiang, Anilao, Iloilo.
Isa ka adlaw...
"Kumusta na ang Gold Mine naton Mare Donna?"
"Ambot sina Mare Suzette. Kasan-o...Dump Truck, mga piko, pala kag sadol ang pinamakal sang akon gin-finance nga amo na ina nga kwarta ang makabig nga akon Capital Share kay gin-isyuhan ako sing Certificate of Share of Stock sang natungdan nga kantidad, agod padayon ang pagmina," panugiron ni Donna.
"Paano sina ang pagdibidendo mo?" usisa ni Suzette.
"Subong wala pa naga-full swing, wala pa. Kag isa pa, binulan pa man lang, apang kon malab-otan isa ka tuig kag may nabaligya na sa mga ginmina, may yara na ina siling ni Bert Natino kay Geoditic Engineer ini.
"Sulod ka bala sa amon agud makabakal dugang nga makinaryas nga didto na lang sa Pilar, Capiz makaprodukto sang bulawan nga bisan indi na pagdalhon sa Marinduque!" pangganyat ni Donna sa kumare.
Pahibal-on ko pa si Pare mo Eddie," siling ni Suzette, samtang madurop ang pagkaon. "Kaon mayo Mare."
"Dalion mo nga pahangduon si Pare Eddie agud upod kita nga pioneer sa amo nga sanga sang kumboyahan sang minahan sang bulawan sa isla sang Panay!" dugang nga pahaylo ni Donna kay Suzette.
Nakalinghag man si Suzette sa makagalana nga pahayag ni Mare niya Donna, ilabi na gid sa ginmitlang nga minahan sang bulawan sa isla sang Panay. Sa pamensaron ni Suzette, mahimu nga magadaku ini sa masunod nga inadlaw.
Sang nagapabilin nga mahipos si Suzette, nagpadayon si Donna sa paghambal.
"Mare Suzette, kalabanan sang kabukiran diri sa Panay, lapuslapos ini sang minahan sa bulawan, salsalon, pilak kag madamu nga 'by-product' ang mahimu sa masunod nga dinag-on, suno kay Bert Natino," matawhay nga pahayag ni Donna.
Naghilitad ang mga mata ni Suzette sa amo nga mangindalagan sang pagmina.
Tungod seryuso si Mare niya Donna sa iya ginpaalinton, nakumbinsi sia. Kulang na lang pasugot ni Eddie kag masugbo man sia sa makagalanyat nga negosyo sang minahan sa bulawan.
Ang matuod, may yara gid man nga kinaiya ang tawo nga mahaylo sa inggat sang bulawan.
Nagbulagay ang mag-abyan sina nga adlaw nga may pagkaima si Suzette nga kilalahon man sia sa ulihe nga mga inadlaw nga isa ka stockholder sa Minahan sang Bulawan sa Isla sang Panay.
Sa ila paghambalanay ni Eddie samtang didto ang naulihe sa iban nga pungsod nga gindungakaan, talakayon lang nila kuno ina nga bagay sa tion nga sila mag-atubangay mag-abot sia diri sa Dakbanwa sang Iloilo.
Halos matulogan si Suzette kag luyagapurahon ang bana nga magbakasyon sing maaga. Tinawagan niya si Mare niya Donna.
"Hamak mo lang. Abi ko anay bangros na gid ang kahamuotan mo nga negosyo," pasabuyat ni Donna samtang nagahambalanay sila sa telepono.
"Aba, a! Ano ikaw lang ang luyag magpagusa pangulintas, paningsing kag pamulseras sang bulawan kag iban pa nga nagailinggat nga mga alahas?" nagabarakbarak nga balos sining manunudlo sa gihapon nga si Suzette.
"Paano ang negosyo mo sa uga?" nadumdoman ni Suzette nga ipamangkot.
"Amo gani ina Mare nga indi ako magsalig sa isa lang ka negosyo..." wala na matapos ni Donna ang inoghambal kay inagaw sang kumare.
"Ngaa?" maabtik nga pakiana ni Suzette.
"Wala na yadto Mare Suzette. Ginbayaran lang ako ni Andrea napulo ka libo ka pesos tagsa ka bulan agod indi ko pagbutongon ang ila isa ka trisikol kag apat ka trisikad, mabalik lang ang akon kapital nga isa ka gatos ka libo ka pesos nga pangumpra sang uga," paathag ni Donna.
"Nakapanag-iya na sila ni Tomas sang..."
"Amo sina kadasig kay Andrea!"
"Paano mo nahibal-an Mare Donna?" indi gid maributay si Suzette.
"Ang matuod, laban sa wala sia nagapa-Bacolod ginapalibutlibot ang kwarta ko!"
balos agaw ni Donna sang hambal ni Suzette nga nagaalburoto.
"Abaw! Maayo lang kay nahiluthilot mo sia ibalik ang kapital mo," nagapanagutsot sa paghambal si Suzette.
"Hamak mo nga wala lang kita hinalung-ong... sapwan lang ako, ginpa-Boracay pa nila ni Tomas ang kwarta ko, ba!" nagaaburido na gid si Donna.
"Paano mo nahibaloan?" pamangkot ni Suzette nga daw indi makapati.
"Si Rhea bala! Nagsumalangay sila didto!" mataas ang tingog ni Donna.
"Matalikod pa kuntani si Andrea, apang matunog ang gintawag ni Rhea, gani napilitan ini magbalikid kag kinadtoan si Rhea. Ina sa panugiron ni Rhea sa akon sang indi na gid maagwantahan ni Rhea nga ginpasaanan sia ni Andrea nga indi gid manugid nga nagkitaay sila nga duha sa Boracay. Natabuan pa abi nga bag-o lang sia sadto nagpadugang isa ka gatos ka libo ka pesos agod makapangumpra sa Estancia, apang Boracay gali ang iya puntariya upod sa iya bana, agod ihidyahidya ang akon kwarta!" malawig nga panugiron ni Donna sa pagpautwas sa kalain sang buot.
Makadali nga wala makatingog si Suzette sa tapos yadto nga pabutyag sang kumare. Ginalarawan niya ang pangnawungon ni Andrea nga may pagkahangaway.
"Maswerte ka lang nga naamat-amatan balik ang imo kwarta," siling ni Suzette.
"Ang matuod, ganansya naman gid ako, apang indi maayo batyagon nga ang akon ginpuhonan laksamon nga nagagwa gatinunto ako!" matigdas nga nasambit ni Donna. "Kon sa bagay, nakabulig daku ang ginkapital ko sa iya, sa ila pagpangabuhi, Nakalingalingaw pa sa Boracay!"
"Paano mo nadakpan nga ikaw gindayaan?"
"Personal ako nga nagpanilag kon bala nakalakat sia pa-Bacolod sadto nga sabado, ukon wala. Gani, dakop ko sia kay paglabay ko sakay sa isa ka trisikol nga akon gin-ukopar agud siling ko may kadtoan sa amo nga duog sang Barangay Kaingin, La Paz, wala gid ako gindayaan sang akon panulok nga nalantawan ko sia sa ila ugsaran nagapulopaninghawak nga nagapakighambal sa isa niya ka trisikad drayber. Tapos kon kaisa Mare, nagapakunokuno ako nga pasahero sakay sa mga trisikad nga ginaukopar ko agud mapamatud-an ko ang matuodtuod nga operasyon nila nga mag-asaw gamit ang akon ginpuhonan sa uga!" malawig naman nga panaysayon ni Donna sa paghinakit.
"Kabudlay man gali no!"
"Ambot lang Mare Suzette. Daw natingala man gani ako nga nahimu ko ina nga mga bagay!" siling ni Donna nga nagalungolungo.
"May pagka-Intellegence ka man gali Mare no?" paharakhak na lang ni Suzette sa pagbugras sang tama ka seryuso nila nga hambalanay.
"Isa pa gali Mare ka hitabu, kay nagsugata kami ni Melanie nga kamagulangan niya nga anak didto sa isa ka daku nga Mall. Sang pinamangkot ko sia kung diin ang iloy nga si Andrea, daw tinakloban ako sang langit sang ginhambal niya nga nag-excursion nila ni Papa niya sa Boracay. Inugpangumpra nga daan nga adlaw, nga amo ang Sabado!1" dugang nga buyagyag ni Donna.
"Nakapanugid basi si Melanie sa iloy?" pakutpakot ni Suzette.
"Sigurado kon ngaa pagka-Lunes binalibad niya sa nahauna nga kahigayonan nga ang iya manghod nga lalaki ang nangumpra kag nagduso sang kinumprahan sa bal-on kon yara pa ang lumot ukon wala na kay katapusan na sang Hunyo kag nagkambyo na ang hangin nga Amihan sa Habagat!" matanlas nga panugiron ni Donna.
"Kita mo ina Donna. Unahan pa nila ikaw nga hibal-on nahanungod sa berdeng' lumot, no!" yagum-at ni Suzette kay Donna ugaling naghambal sang inogpabutyag pa gid sa iya abyan kag subong man kumare nga si Suzette.
"Indi man malain nga nakabulig man ako sa ila agud maunahan pa kita tukib kon bala matuod gid nga nadula ang berdeng' lumot nga yadto nga nagpasagunto sang aton pagpaligu sing malawig sa tubig!" siling ni Donna nga nakakadlaw sing mahinay.
" Maalam si Andrea. Makahibalo mangita lalang. Saludo ako sa iya abilidad,"
paitin-itin ni Suzette sa iya kumare.
"Maalam sa panghasu!" maakigon nga tambing ni Donna.
Nakaiklo man si Suzette sa matigdas nga mga tinaga sang iya kaatubang. Abi niya anay kay ginakabig sang iya kumare nga nakabulig sia kay Andrea, indi na sia agrabyado.
"O, ta sige Mare Donna. Gusto ko man maghaboy sang akon kapital dira sina nga negosyo nga sinudlan mo!" pasalig ni Suzette kag bilang paumpaw sa kamare nga nagainit ang ulo.
"Salamat. Sa liwat nga pagkitaay," malipayon nga pahingapos ni Donna sa ila paghambalanay.
Mahuyang lang abi ang balatyagon sang isa ka babaye nga kaingod ni Suzette, mahisa gid sa kabugana niya. Bisan gani si Andrea nga katulad niya nga maestra, ginasul-ob sang amo nga balatyagon, tungod sa maayo nga panggiho sang nauna. Wala sing kapuraoton nga ginabatyag si Suzette. Pareho gid sila sang iya abyan kag kumare nga si Donna nga may kahulasan ang tanan sa pagginawi.
Maayo lang nga swerte kay napahulam puhonan ni Donna si Andrea. Kon wala, si Suzette pa ang ikaduha niya nga arangkahon.
Amo ina bala ang ginasiling sang kalabanan nga "maestra lang." Gina-lang lang nila ang mga maestra ukon manunudlo.
Sa bahin ni Suzette, pilian lang ang tatlo ka service nga salakyan. Ang mga ini, kotse, Van kag pick-up. Apang may batasan ini si Suzette nga pailis-ilis sang drayber. Kon libagon sa iya panan-awkag pamatyag, ilabi na gid kon indi makahibalo magpaayon, talbog dayon!
Isa ka aga, maayo ang buot ni Suzette kay luas nga may ginalantaw sia nga makakulonyag nga mapuhonan sang iya tinagu nga minilyon, nga bisan makapungis lang sia diri, nga iya ginlapta sa mga bangko, kag maayo subong ining bag-o niya nga drayber. Nauyonan niya ang ugali ma-shopping ha!"
"Ikaw na gid 'na Ma'am. Ara dayon!" maabtik nga sabat ni Romeo.
Pag-abot sa Mall...
"Dali Romeo. Updi ako pili sang sapatos ko!"
"Paano ko balibaran ang akon boss?" may pagka-smart nga panabat sini nga drayber nga nakapukwat man si Suzette.
Makadali nga gintuloktulok sang ama ang matimuktimuok nga nawong kag matiluong nga ilong ni Romeo. Nagwapohan gid si Suzette. Nasaw-an pa niya ang pagkamatinahuron niya sini nga panabat nga may pagka-smart.
"Mag-amo ka sina Romeo, may padya ka halin sa akon!" nabuy-an nga pangaku ni Suzette bisan wala man ginhingadlan ko ano nga sahi sang padya.
"Ano ayhan nga padya ang paabuton ko?" himulongon ni Romeo sa kaugalingon.
"Tungod may napilian na ako Romeo, pangita ka man sa 'Men Section' para sa ginasiling ko nga padya sa imo - ini amo ang sapatos mo," siling ni Suzette.
Daw nakum-an si Romeo. Bag-o lang sia, pwede bala ina nga hatagan na sia pabor sang iya ama? Naglibog ang ulo kon batunon niya kon indi.
"Kon indi ko pagtumanon ang iya gusto, basi bala paglab-ot sa ila balay, talbog na ako?" kibutkibot ni Romeo sa kaugalingon.
Tinuhoy na lang niya ang balaligyaan sapatos sang kalalakin-an. Ginasundan gali sia sang ama, agod matingob ang pagbayad.
"Ari bala Romeo. Naluyag ka sini?" pakiana ni Suzette.
"Kamahal na gid sina Ma'am, a! kuyawkoyaw ni Romeo nga nakalamhu man si Ma'am niya Suzette.
"Miss ang size nga maigu sa hinablos ko," pangabay ni Suzette sa despatsadora nga wala mahimu si Rmeo mamalabag man ini.
PADAYUNON

IKAW LAMANG

Nobela ni Anay Gov. Conrado J. Norada

(Ika-37 nga gua)

WALA magsugid si Alma Valdes sa Bicolana kon sa diin sia sadto nga tion. Gintulok niya si Danilo nga nagapaabot man nga sugiran niya ini kon sin-o ang kahambal niya sa telepono.
"Yara na ako ...sa sulod sang napulo ka minuto," nahambal ni Alma sa Bicolana, dungan nga gintakpan ang telepono.
Kag...
"Malakat na ako, Danilo," pasayud ni Alma samtang nga nagadalidali sa pagsuksok sang iya panapton.
"Alma, kaina daw wala man ikaw nagadali..."
"Masanag na ang kaagahon, Danilo," agaw sang babae nga nian nagapanghusay sang iya buhok. "Ginapangita na nila ako sa apartment."
"Idul-ong ko ikaw," tambing sa ulihi ni Danilo nga nagsuksok man sang iya panapton.
Nakahanda na si Alma Valdes maglakat. Gintulok na man niya si Danilo Gonzaga. Naga-ilis pa ang ulitao. Pinalapitan na lang sang lin-ay ang ulitao nga daw indi na gid makahulat.
"Indi mo na ako pag-idul-ong, Danilo," nahambal ni Alma. "Basi maglain pa ang sugilanon sa apartment kon mahibaluan nila nga ikaw gali ang kaupod ko."
"Apang, handa man ako magpakasal, Alma!"
"Nahibaluan ko...apang indi amo ina ang paghangup sang mga kaupdanan ko sa apartment, Danilo."
"Ano gid bala ang labot sang iban nga tao sa kabuhi naton, Alma?"
Naglamho ang dalaga. Nagtaas ang tingog ni Danilo. Apang sa baylo sini, nagtango pa si Alma nga daw wala nagapamatuk sa mga tinaga sang ulitao.
"Wala man sila sing labot, Danilo... apang wala man kita sing kasugtan nga dapat mo kahangawaan," pahanumdom sang dalaga. "gani, magpabilin na lang ikaw diri kay makatultol man ako magpauli sa apartment."
Naurongan si Danilo Daw wala lang sing natabu sa ila nga duha kon pamatian mo ang sugilanon ni Alma Valdes. Nakalungolungo ang lalaki. Amo bala ini si Alma Valdes nga kilala niya sang nagapuyo pa sila sa Negros Nakatungdan? Amo bala ini si Alma nga anak sang engkargado niya sa iya asyenda?"
"Ayhan, makabalik na ikaw sa Astralya; Danilo," sugpon ni Alma sang wala makatingog ang pamatan-on.
"Kon ginatulod gid man nimo ako sa pagbalik sa Australya, malakat ako sa indi magdugay," sabat ni Danilo nga nian naninghawak. "Apang, sa wala pa ako makataliwan... luyag ko lang itanum sa imo painuino kag dughan nga ikaw lamang ang babae nga akon pangasaw-on sanglit ikaw lamang ang akon ginahigugma Alma!"
Wala sapayan nga amo ini ang mga tinaga nga luyag ni Alma likawan agud indi sia mahapdian, pinunggan sang dalaga ang iya inogsabat kay Danilo.
"Kabay nga mamuhi ang binhi sang paghigugma nga ginpanggas ko sa imo lawas, Alma," padayon ni Danil.o nga nagpalapit sa dalaga kag abyanan ini sing mahinalungon. "Handa man ako magpangaku bilang amay sina nga lapsag!"
Nagduko si Alma. Nabatyagan niya ang mga tinaga ni Danilo. Inanay nga kinab-ot niya ang kamot sang ulitao nga nagagbay sa iya abaga kag magliso agud matampad niya ini.
"Nagapangduhadoha ako kon mamuhi ini nga binhi, Danilo," manubo ang tingog ni Alma.
Nakatungkaaw si Danilo Gonzaga nga daw nahinalian sang mga tinaga ni Alma. Ginhikayan ni bala ni Alma ang iya pagkalalaki?
"Kabay nga nalipay ikaw sang natabu sa aton nga duha," padayon sang lin-ay. "Sa pagkamatuod, nalipay man ako..."
"Alma!" Daw matumbo si Danilo sa kasadya.
"Apang, indi matabu nga mangin iloy ako sa sini nga mga panahon, Danilo!"
"Ngaa, Alma?"
"Kay... kay wala pa ako maayawi sa akon pagkadalaga. Bag-o pa lang ako makalagaw sa iban nga pungsod sang kalibutan...
Wala pa ako makabalus sa akon iloy kag amay nga nag-antus sang tanan agud makatapus ako sang akon pagtuon tubtob nga nakalampuwas ako sa pagkanars," paathag sang dalaga nga wala sing lipudlipod.
"Apang, yara ang akon binhi sa imo lawas, Alma...?"
"Huo, Danilo," maabtik nga ginsabat ini sang dlaga. "Apang, ginhatag ko ang tanan sa imo agud malipay ko ikaw... Kay amo ina ang isa sang mga handum ko sang nagatuon pa ako, Danilo!"
Daw indi makahangup ang ulitao. Gintulok niya sing masusi ang dalaga sa mga mata.
"Ayhan, pagbuot man ini sang langit, Danilo," sugpon ni Alma sang wala makatingog ang pamatan-on. "Sa sulod sang tatlo ka adlaw, maabot ang akon pamulanon!"
Daw naigu sang kilat ang dughan ni Danilo Gonzaga. Nakatunkaaw sia. Namuti ang nawong sang ulitao. Nabatian niya sing maathag ang mga tinaga ni Alma. Tama katunog kag katigda. Piniyong ni Danilo ang iya mga mata. Luyag sia magsingit apang huya sia. Luyag sia magpangakig apang sia man ang balasulon.
"Ginlikman mo ako, Alma!" mahinay apang mapait ang tingog ni Danilo sang turisukon niya ang dalaga.
"Wala ako nagalikum sa imo, Danilo," maabtik nga sabat ni Alma. "Kon alang-alang lang ang akon pagtamud sa imo, wala ako magtugot nga ikaw ang magrugon sang akon pagkaulay!"
Mahambal pa kuntani si Danilo apang nakatalikud na si Alma nga nagadagondagon padulong sa ganhaan sang hulot. Ginlagas ini sang ulitao apang ginwaslik ni Alma ang mga kamot ni Danilo.
Sundon pa kuntani ni Danilo ang dalaga sa ugsaran sang otel apang nausisaan sang ulitao nga wala gali sia makailis sing nagakaigu. May pantaloon na sia kag bayo apang wala sia sing sapatos. Nagdalidali si danilo suksok sang iya sapatos wala sapayan nga wala pa sia makasuksok sang iya medyas.
Apang sang makapanaug sia sa ugsaran sang otel, nalumbos na si Alma Valdes. Nakasakay na ang dalaga sa isa ka taksi. Nagpadulong si Alma sa apartment nga ginadayunan niya. Akig gid ang lin-ay kay Danilo.
Didto na si Doktor Richard Merill sa apartment nanday Alma sang magsampot ang lin-ay. Yara man ang mga kaupdanan niya nga mga narses. Ginaamuma sang mga narses si Doktor Merill sing kape. Masansaw na kayo ang kaagahon. Ikaanum na ang takna.
Ang tanan nga mga mata nalansang kay Alma sang magsulod ini sa apartment nga nagaulimbay sang iya bag. Naga-uniporme pa si Alma sa pagka-nars.
"Naglibutlibot ako sa hardin sang ospital," balibad ni Alma sang buot na kuntani magpamangkot ang Bicolana kon sa diin sia maghalin.
"Por Dios Ko Santo! Ngaa nga wala gid ikaw magpanawag kon sa diin na ikaw?" tuda sang isa ka tagala. Ginpakulbaan mo kami."
"Pinanglimot ako," sabat sang dalaga nga nagtulok kay Doktor Richard Merill nga nagainum sang kape. "Sorry, doktor. Tubtob ikaw nangita man kuno sa akon?"
Nagtango lamang si Doktor Merill sing makaisa kag magyuhum.
"Kape? Basi natugnawan ka sa hardin," nahamabal sang doktor nga magkab-ot sang isa ka tasa sa luyo niya kag sudlan ini sang kape gikan sa termos kag gintunghol kay Alma.
"Thank you, doktor," pasalamat ni Alma nga ginbaton man ang tasa kag magpungko sa isa ka siya nga nagaatubang sa ginalingkuran sang doktor.
Sa wala madugay, kinup-an sang Bicolanan ang likud ni Alma.
"May problema?" daw hutik ang pamangkot sang Bicolana sa mga tinaga nga daw halangpon.
"Wala...wala gid," sabat ni Alma nga wala gani magbalikid sa Bicolana.
Nagragingring ang telepono. Daw tinumbok ang dughan ni Alma Valdes. Nanawag ayhan si Danilo Gonzaga? Ngaa pa abi?
Ang Bicolana ang nagdalagan kag gindakup ang telepono.
"Polis, doktor," pasayud sang Bicolana.
Nagtindug man si Doktor Merill kag daw-on ang telepono. Bumatyag man si Alma sing kahuya. Siguro nagapangusisa ang polis kon bala nakapauli na sia sa ila apartment.
Wala magsayup si Alma. Nagapangutana ang polisiya kon nakapauli na sia. Nabatian lamang ni Alma ang sabat ni Doktor Merill sa telepono.
Nagdulog anay ang doktor. Tinulok niya ang tatlo ka narses nga mga kaupod ni Alma. Daw luyag na maglakat ang doktor. Natapus na ang ila problema.
Nakapauli na si Alma Valdes. Wala gid mamangkot ang doktor kay Alma sang kabangdanan kon tungod sa ano nga naglibutlibot ini sa hardin sang ospital nga tama katugnaw kag wala sing tao sa amo nga duog sa amo yadto nga mga tinion sa kaagahon.
Kag...
"Nian nga ari na ikaw, Alma, ayhan sa sarang na ako makapauli," nahambal sang doktor.
Kon indi lang maitum si Doktor Merill ayhan nahakus ini sa hinali ni Alma sa pagpakita sang iya pagpasalamat sa tao nga nagkabalaka san iya pagkadula sang pila ka takna nga nanligad.
"Salamat gid, doktor," pasalamat ni Alma nga nian nagtindug kag gindul-ong pa si Doktor Merill sa ganhaan sang ila apartment. "Indi na ini matabu liwat. Naluoy ako sa inyo nga ayhan kinulbaan kon ano ang natabu sa akon."
"Ako gid, Alma!" Wala mapungi sang doktor ang iya balatyagon. Naghipus na lang si Alma. Inagbayan pa sia sang doktor. Nagdumdom si Alma nga halukan sia ni doktor Merill, bisan sa pisngi lamang. Ayhan, indi man sia maglikaw. Sadto nga tion, daw ginbalani sia sang pagkahirup ni Doktor Merill. Sang malumbos na si Doktor Merill, nadumdoman ni Alma ang luyag niya ipamangkot sa doktor. Ginpangita sia ni Doktorv Merill sang wala pa sia makaupod kay Danilo Gonzaga sa otel. Ano bala ang kinahanglan sang doktor sa iya?
"Ang iloy... bilang ekstra kag espesyal nga serbisyo."
Nakayuhum si Alma. Wala pa gid sia makakita sang iloy ni Doktor Merill. Ginasugid nga maalwan kag maabyanon ini nga babae. Ang taga ospital ang nagahambal sini apang wala pa gid sia makakita sa tigulang.
"Kon amo, may nakita na sia nga nars?" usisa man ni Alma.
"Sin-o pa? kundi ako na lang ang nag-alagad kay indi man namon ikaw makita," sabat sang Bicolana. Naglungolungo si Alma. Ano bala ang buot hambalon ni Doktor Merill? Luyag gid bala sang doktor nga makita kag makilala sia sang iya iloy?" pamangkot na man ni Alma sa Bicolanan nga kaupod niya.
"Diutay nga hilanat ... apang maayo na sia," sabat sang Bicolana. "Tama ugaling kaingat nga tigulang. Mawili ikaw. Nawili gani ako."
Nagahanda na ang apat ka narses sang pamahaw sang magragingring na man ang telepono. Ang Bicolana man gihapon ang madasig kab-ot sang telepono. Si Danilo Gonzaga ang nagapanawag. Luyag sia maghambal kay Alma.
"Alma, si Mister Gonzaga," pasayud sang Bicolana.
"Singgana sia nga nagakatulog pa ako," pangabay ni Alma sa Bicolana.
Gintuman man ini sang Bicolana apang nagapangabay si Danilo nga pukawon si Alma kay tama gid ka importante ang buot niya ihambal sa dalaga. Ginpaalinton man ini sang Bicolana kay Alma.
"Singgana sia nga nahadluk ikaw magpukaw sa akon. Basi akigan ikaw," dikta ni Alma sa Bicolana.
Gintuman man sang Bicolana ang ginpaalinton ni Alma. Kag gintakpan sini ang ihambal sa imo."
Wala makatingog si Alma. Importante gid ayhan matuod ang inoghambal ni Danilo sa iya? Ang hinali nga kalinong ni Alma naghatag sing katingala sa mga kaupdanan niya. Gintulok sia sang tatlo. Nagkinuhitay ang tatlo. Daw may ginahimbon ang tatlo nahanungod sa iya. Nagtawag na man si Danilo Gonzaga.
PAGAPADAYUNON