Suktanay sa Boracay

Nobela ni Cris B. Balairos

(IKA-16 NGA GUA)

MAKADALI nga wala makatingog si Gary. Wala sang tinaga nga makakawas sa iya baba sa daku nga kakunyag, sanglit may mapag-on na nga bangot ang ila relasyon ni Imelda sa pagpundar sang mabakud nga sadsaran sang pag-updanay.
Mapilahan ka gutlo…
“Halongan mo ina nga binhi sang aton nga pagpalanggaanay! Pagkatapos sang anom ka bulan nga pagbiahe ang akon, pabatyagon ko ang aton anak sa imo taguangkan sang kaalabaab sang iya amay!” nagapalanglambas sa kakunyag nga pahayag ni Gary.
“Halongan kag tipigan ko gid Gary, palangga ko!” nagapisngu nga nadagmit ni Imelda nga nadunggan pa ni Gary ang iya paghinguhingo nga daw ginakataro. “Ipahamtang mo pangga ang buot mo. Magrelaks ka lang dira sa aton pugad. Maggwagwa ka man kon kaisa, bilang isa ka normal nga panggiho,” panugyan ni Gary.
“Siguro mapadayon ako butho kon makabun-ag na ako sining aton lapsag, panalawsaw ni Imelda sa Kapitan.
“Naunahan mo lang ako hambal sina.”
“Salamat kon amo, agod pat-od ang paghalong. Maulo-exercise lang ako suno sa igapanugyan sang akon pediatrician. Indi ka lang magkabalaka dira. Ako lang bahala sang anak mo sa akon!” saplid-barabad nga pasalig ni Imelda.
“Ikaw bala pangga…!”
“Ina ang matuod. Indi bala?” yagum-at pa gid ni Imelda.
“Pero mahinangpanon ka man, indi bala?” balos pamangkot ni Gary.
“Ti…!”
“Babay kag good luck. God bless you!”
“God bless sa baby naton kag sa imo nga nagapalangga gid sa akon,” siling ni Gary nga inanay nga tinakop ang cellphone.
Puno sang paglaum ang nabatyagan ni Imelda sa indi mabalibaran nga pagsakdag ni Gary.May matahom nga puloy-an nga ginhatag, kag masiling niya nga ginatos ka libo nga kwarta ang yara sa iya posisyon nga wala sia hinalung-ong sa ginatawag nga gutom nga nagalapnag sa bug-os nga kalibutan tuga sang Global Financial Crisis nga nag-umpisa sa Estados Unidos sining karon lang.
“Tessie, indi ka matingala kon nagasukasoka ako ha!” pasaan sang Ama sa iya timbang.
“Nagamabdos ka Ma’am?”
“Huo Tessie. Sa kaluoy sang Dios, may subang na ako nga anak makalab-ot ang siam ka bulan,” masinadyahon nga pasayud ni Imelda sa timbang nga daw indi mahubas ang pagyuhom sa kasadya.
“Abi ko mapadayon ka sa pagbutho sang Nursing mo Ma’am?”
“Magdakudako na lang ang baby ko, Tes,” pamat-od ni Imelda.
“Kanami sina Ma’am nga may ulit-uliton kita, no!” nakunyag nga nabungat ni Tessie nga naghatag man kalipay sa iya ama.
Sa pihak nga bahin didto sa malapad nga kalalawran nga ginakihad sang Barko Pangkalibutan nga ginadumalahan ni Gary bilang Kapitan, wala makalikaw ang naulihe sa masipat kag maanting nga mga mata kag dulonggan sang isa niya kag tinawo.
“Kap, daw maayo gid ang balita, ay!” nagayumoyumo nga bugno sang iya Ordinary Seaman malapit sa mahamtangan ni Gary samtang nagahambalanay sila bag-o gid lang ni Imelda.
“Naka-score ako sing ikaapat na!” pakadlaw nga hambal ni Gary.
“Kay Ma’am gihapon sa Iloilo?”
Hipos lang ang ginbalos sang Kapitan.
“Okey lang Sir. Nahangpan ko na ina,” mahinay nga namitlang sang amo nga OS.
“Bernard… secret,” nagayuhomyuhom nga namitlang ni Kapitan Gary Aragon sa pagpahangop sa sini nga tinawo, apang sa pahutik nga tingog.
“Amo ina ‘ya ang Kapitan. Mapisan!” makahulogan nga panat-umon ni Bernard.
“Aton lang ina Bernard ha!”
“Makasalig ka Sir!” tambing ni Bernard.
“Balik sa trabaho!” mandu sang kapitan.
“Yes Sir!” Pa-salute nga balos ni Bernard nga maabtik magtalikod sa pagtuman.
Nakayuhum si Gary sa pakutpakot ni Bernard. Halos tanan diri nga mga crew nga utakan. Nagalupad pa lamang ang pispis sa kahawaan, nahibal-an na nila kon diin nga sanga sang kahoy ini mahapon. Samtang didto sa Northville sa Jaro kanday Donna, madamu nga mga bagay ang indi mahangpan nga nagakahanabu sa iya pagsinalayo. May mabuka ang baso nga mahulog samtang ginauyatan. May pagkubakoba ang iya dughan nga subong bala ginakulbaan!
“Alice may nagsulod sa ATM Card ko… apang duha ka pulo ka libo ka pesos lamang. Dakudako lang ini diutay sa akon anay sweldo sang nagamaestra pa ako!” panugiron ni Donna sa timbang.
“Basi indi tingob ang pagpadala ni Toto Gary?” malagday nga panabat sang timbang sa daku nga paghalong.
Likom sa ihibalo ni Donna, doble nga kantidad ang nagasulod sa ATM ni Alice halin kay Gary nga amo. Naghipos lang si Alice sa tunga sang pagpurogiot sang Ama. Ginatinguhaan gid niya nga indi makatabinas. Mabudlay na.
“Gary, ngaa kadiutay saang allotment ko nga ginapadala mo haw?” sukna sang asawa nga nagasakit gid ang buot.
“Kahibalo ka Donn, naghulam ako sa kaupod ko nga seaman dira sa Iloilo sang pagbakasyon ko, kag bayaran ang aton arrears sa Pag-IBIG, agud indi ka kag sang
tatlo naton ka mga anak matabog sa aton puloy-an dira!” paathag ni gary.
“Ang tuition sang kabataan? Ang ila allowance? Indi mag-iligu ang imo padala!”
Purogiot ni Donna nga ngahibi.
“Mapungisan mo ina sa ginapadala ko, kon kinikinion mo lang nga panggasto.
“Dugangan ko lang sa sunod nga quincena,” paumpaw ni Gary. “Nagabayad pa ako sang akon hulam sa amigo ko dira sa Iloilo. Ginapadala ko lang sa iya asawa.”
“Kon amo, wala na ako problema sa aton balay kag lote? Apang, ngaa wala mo gid ako ginpahibal-a?” nagaalangot lang ang pamangkot sang asawa.
“Ano ina?”
“Balik ka sa una mo nga pagtuluohan_ang Romano Katoliko, nga tuboran sang tanan nga grasya kay gindihon ini sa mapag-on nga sadsaran sang pagtubo sa Dios, nga makadala sang paghidaet sa aton pag-updanay bilang mag-asawa, para sa kabuganaan sang aton pangabuhi, indi lang diri sa duta, kundi subong man sa pihak nga kinabuhi!” matigdas nga mandu sang kapitan, tapos sang paglaygay si Donna pa ang linapdosan.
“Pauli ka na bala! Nahidlaw na gid ako sa imo, a!” ingus-ingos ni Donna.
“Sa tion nga makatipon ako ipamayad sang aton mga balayran!” wala pat-od kon san-o nga pagpauli ni Gary. “Kinahanglan subong nga sakay ko, dugayon ko, agud daku makuha ko nga ‘incentives’,” pahangop ni Gary nga magbatyag man kalipay ang iloy sang tatlo niya ka anak sa Iloilo.
“Magpauli ka Gary, patilawon mo naman ako sang Boracay,ha?” dugang nga ingus-ingos ni Donna.
Matalha! Matalha gid man ang balatyagon ni Gary. Makatalandog ang mga pag-ingus-ingos sa iya ni Donna. Nagapakiluoy, gani, makapalukmat sang ila malipayon nga mga tinion sang kahapon didto sa Boracay, bisan mahal ang suktanay sang mga balaklon, renta sang cottages, pension houses, mga hotels, pagkaon kag bisan ang pagsuot sa iya ni Donna bilang pagaga nga didto gid sa Boracay padayunon ang ila paghidlawanay, sa pagbulong sang ila paghilayuay nga madugay.
Tawo man lang si Gary, nga katulad sang iban nga lalaki, madamu sang hulot ang kasingkasing. May hulot para kay Donna, kag may hulot man para kay Imelda – nga nagsakop sa iya sang nagbangdanay ang ila mga banas sang nagakalumoslumos sia sa lawod sang kasubo, bangud sa pagkarusdak sang ila mahamungaya nga pangabuhi, sa diin naabtan sini sa Dakbanwa sang Iloilo nga siligputon na lang ang unod sang ila tinagu sa bangko.
Apang sa karon, yara si Gary sa kahimtangan sang kamag-an sang buot, bangud nakapautwasanay sila ni Donna.
Wala gid man nagapaabot si Gary, nga lubos manumbalik si Donna sa iya daan nga pagtuluohan, kundi nga iya tinguhaan nga mapamuklat ini sa mahamuok nga katulugon sang iya katungdanan sa pagpangabuhi, nga iya malantaw ang masanag nga palaabuton sang ila mga anak. Sa sini nga kaangtanan, iya mainanay guyod pabalik si Donna, ko matigayon niya palas-ay sa pagsuyop sang iya kaupdanan sang iya tininguhaan sa dagway sang paglun-od sa ila puloy-an kon yadto sia sa barko nagapautaw-otaw.
Sa sini nga pagkahimtang, tama na kay Gary nga ginakalangkagan sia sang asawa sa iya pagbalik. Apang ginasiguro ni gary nga wisikwisik na lang sang kwarta ang magakadto kay Donna, kay mahimu maurot man lang niya panagtag sa iya kaupdanan sa nasudlan nga pagtuluohan.
Subong, maagam-agam na ni Gary kon pila ang iya tipuinon nga kwarta para sa iya pagtinigulang. Ginahatagan man niya sing kabilinggan ang pagpain sa kagastohanan sa Dakbanwa sang Iloilo, subong man sa condominium sa Merville, Parañaque.
Sa malip-ot nga pulong, ang pamatyagan subong ni gary, may pagkahim-ong. Matalunsay na ang iya pagbiahe sa barko pangkalibutan nga iya ginadumalahan bilang Kapitan.
Sa pihak nga bahin, lain man subong nga kalibutan ang ginahulagan ni Suzette nga kumara kag abyan pa gid nga suod ni Donna, nga sang una lunsay sila mga maestro sa Elementarya.
Baliskad subong ang pagkahimtang sang duha – Donna kag Suzettee. Kon si Donna paglumbos ni Gary mapilahan ka semana kag maabtan binulan malamala, apang si Suzette, katulad sang isa ka tanom nga indi pag-uhawon paglumbos ni Eddie, sanglit, may yara nga nagabubo sang tubig agud padayon nga malabwak ang pagpamuhi.
Masnahon ang pirme pagkamalipayon ni Suzette, samtang nagapatigayon sa pagtudlo sa ila distrito sa Molo, Dakbanwa sang Iloilo.
Ang ila ginkaisahan ni Romeo nga paglikom sang ila kaangtanan, mahapos nga matigayon paagi sa ila paghalong. Ila ginaagom ang pagpangalipay sing tayuyon.
Isa ka gab-i nga malinong na ang palibot sang Southville Subdivision, nagaduyogduyog si Suzette sa iya service car nga Honda Accord halin sia kuno sa isa ka pagtililipon naman sang “WOW” sa isa ka hotel nga masunson ginakitaan tagsa ka bulan.
Bangud nagaduyogduyog ini, ginadalidali ni Romeo nga drayber sanggon, agud indi matumba. Wala sila nga duha makatapangod nga yara sa ganhaan sang kudal ang isa ka timbang nga si Rita nga nagabukas sang ganhaan sang talutog.
Pagkasiplat ni ruta nga nagakupo si Ma’am nila Suzette sa drayber nga si Romeo, kinubaan nga dumalagan pabalik sa kaupod nga si Zeny.
“Anong” ginahadlokan mo nga daw nakakita ka sang murto?” pakiana ni Zeny.
“Si… si… si Nang Nelly diin?” ngutangota nga pamangkot ni Rita ni Zeta kay zeny.
“Ari ako,” pagtalupangod ni Nelly nga ila mayordoma.
Naglantaw si Nelly sa ginahaboyan sang panulok sang duha ka timbang. Natampad gid sang panulok sang mayordoma ang isa na lang landog sanday Ma’am nila Suzette kag drayber nga si Romeo.
“Hipsan lang ninyo ang nakita ninyo, ha!” nagaugtom nga pasaan ni Nelly. “Hu..hu..huo Nang Nelly!” halos dungan nga nasambit sing pautol-utol sang duha ka kabulig nga daw mahibi ini sila. Nakita na lamang sang anom ka mga mata sa kadak-an sang balay ni Suzette ang pagsulod nila ni Romeo sa kotse nga wala sang suga.
Nakum-an ang mayordoma ka sang duha ka lamharon nga kabulig. Ginhaumhaum na lang nila ang nagakahanabu sa sulod sang kotse nga tuman kadulom sa amo nga tinion.
“Siling ko gid sa imo Rita daw!” nasambit ni Zenny.
“Masipat ka gd imo mga mata, ano abi,” balos ni Rita.
“Kabataan, siling ko gani na mahipos kamo kon indi ninyo luyag palayason. Kadaku sang ginasweldo diri sa inyo, tungod sa pagpasaka ni Nonoy Eddie sang inyo sweldo sang iya pagbakasyon sining karon lang!” pahanumom ni Nelly nga nagapangibabaw gid ang iya pagkamayordoma.
Nagtangutango na lang nag duha ka kabulig tanda sang ila pagtuman. Bangud nawili sila sugilanon, wala nila matalupangdan nga wangwang ang ganhaan sang dak-an kag naabotan gid ni Suzette paggwa niya sa salakyan ang paghinunpanon sang tatlo ka tinawo. Ginbulobanta niya nga kaina pa ang mga ini sa ila nagalantaw.
“Romeo basi bala…”
“Nakita nila kita?” agaw ni Romeo.
“Dali masulod kita,” panugyan ni Suzette. ‘Nellyyyyy! Dali anay kamo!”
Dulongan sila sugata kag maghatag katahoran sa ila Ama. “Mangape kami ni Romeo, dali!”
Naghinuganas ang tatlo sa paghanda sang duha ka tasa, mainit nga tubig, gatas kag kalamay kag ipahamtang sa center table sang kadak-an.
“Indi maayo ang pamatyag ko subong. Gintabangan lang ako ni Romeo pagsulod sa gate kaina kay daw matumba ako. May nakita kamo sa kotse, wala?” hinali nga turasok sa ila ni Suzette.
“Wala Ma’am, a!” alagisod nila nga sabat sa pagpamuno ni Nelly nga mayordoma.
“Basta, bisan may nakita pa kamo, wala kamo sang may nakita! Maathag?”
“Wala gid Ma’am!” saligbat ni Zenny nga daw mahibi sa kakulba.
“Ako man Ma’am!” wala ako may nakita. Wala nga wala gid!” nagalangalanga nga nasambit ni Rita.
“Salamat sa pagkamatinumanon ninyo. Sugod sang sini nga bulan, biente porsiento ang saka sang sweldo ninyo.
Naghilibi sila nga nagkupo sa ila ama.
“Husto na ina nga pangalipay sa pagsaka sang inyo sweldo. Tulog na kamo sa inyo quarters,” mandu ni Suzette sa tatlo ka tinawo.
“Bilib na ako sa padugi mo Ma’am. Anta mo gid ang ini mga tinawo ina…kalakip ako” palamhu nga pulong ni Romeo.
PADAYUNON

Uhaw nga balatyagon

Ni Roselyn B. Villamor

(IKA-3 NGA GUA)

"SALA ko man nga ginpasalig ko ang kaugalingon ko kag umpisa subong untatan ko na ang nabatyagan ko para sa imo Ralph. Indi gid man siguro kita para sa isa kag isa. Apang nagapasalamat ako nga nakilala ko ikaw. Bisan paano nahatagan sang kon ano nga kalipay ang taguipusuon ko. Kalipay nga indi matupongan sang kon sin-o man. Kon bal-an mo lang tani, ugaling indi na gid pwede kay may tinuga na nga nagapanag-iya sang taguipusuon mo Ralph. Nakahanda ako magpaiway para sa kalipayan mo kag tani mangin malipayon ka sa luyo niya.”
Mga tinaga nga nagkawas sa mga bibig sang dalaga. Sa dako nga paglaum nga siya ang kabangdanan kon nga-a nagbalik ang ulitao. Apang, indi pa gali. Masakit man para sa dalaga nga mabatian ang mga tinaga nga nagkawas halin sa hinigugma, apang wala siya mahimo kundi batunon ang kamatuoran.
Naurongan sang makadali ang dalaga, sang…
“May nasambit bala ako nga mga tinaga nga nakapalain sang buot mo Mikka? Nga-a daw malayo gid ang lupad sang imo pinsar?” pangutana sang ulitao.
“Ha! Wala. May napinsaran lang ako. Ano na to gani ang hambal mo ah?” balik pangutana sang dalaga.
“Ang hambal ko, may kadtoan kita. Pwede mo bala ako maupdan?” sabat ni Ralph.
“Sa diin kita makadto?” pamangkot sang dalaga.
“Mabal-an mo gid ina Mikka kon ato na kita sa aton kaladtoan. Ang akon lang, tani maupdan mo man ako,” sabat sang ulitao.
“Ang tunto nga ini. Ginapamangkot kon sa diin kami makadto wala man gasabat sang matarong. Nami bala ina nga updan ko siya, wala man lang ako hinalung-ong kon sa diin ang amo padulong,” himulungon ni Mikka.
"Mikka may ginahambal ka Mikka? Tagaan ko na lang ikaw clue para indi na magsampok ang kilay mo. Nagbalik ako diri tungod sa isa ka babaye. Nakilala ko ina siya sa duog nga ini. Kag amo ina ang rason kon nga-a nagkari ako liwat. Tungod indi na gid ako mapahamtang kon indi ko sia makita. Sa matuod-tuod lang, bisan yara ako sa obra ko, indi gid sia madula sa pinsar ko. Daw sa buang na ako kon kaisa nga masami ko siya nga gina-estoriya sa pinsar ko,” pamat-od sang ulitao.
“Kalawig ba. Pwede ko mahibaloan kon sin-o ina siya?” nasambit na lamang sang dalaga.
“Indi gid pwede Mikka. Sa aton nga kaladtuan didto mo ina mahibaloan kon sin-o ang ginatumod ko nga babaye,” sabat ni Ralph.
“Kon indi mo pag-ihambal sa akon kon sin-o ina siya kag ano ang rason kon nga-a nagbalik ka, indi ko ikaw pag-updan. Kanugon lang sa pangabudlay ko sang sagi ka sunod-sunod sa imo nga damo ka gali ginatago sa akon,” akig nga nasambit sang dalaga.
“Mikka, indi ka bala angayan mangakig. Nagasampok na ang kilay mo. Daw haluson nga indi na mapinta ang itsura mo. Indi lang bala ako pagpataasi sang tingog mo,” langu-lango na lang sang ulitao nga makita sa mga nawong sang dalaga ang pagkadismaya.
Indi matago sa mga nawong kag mga mata ni Mikka ang kasubo kag kaugot nga nabatyagan. Sa hunahona niya. Wala na siya mahimo. Indi niya man dapat balabagan ang kalipayan sang lalaki kag basi siya pa ang magguwa nga kontrabida sa kabuhi sini.
“Oh sige, ihambal ko na gani sa imo. Indi ko gusto nga maglainay kita sang buot Mikka. Indi ko gusto magtanom ikaw sang kaugot sa akon. Apang, nagaduwa-duwa ako kon bala dapat ko nga ihambal sa imo ini,” panat-umon ni Ralph.
“Kon ano kag sin-o man ina Ralph, isa lang ang mapasalig ko sa imo kag luyag ko nga mahibaloan mo. Wala ako sang rason nga maakig kag kaugtan ka. Ang akon lang kuntani, mahibaloan ko man ang nagakatabo diri subong ka gang posible nga matabo,” madalom nga mga tinaga nga nagkawas halin sa dalaga.
“Ang gusto ko lang mabatian, nga bisan ano ang matabo, tani indi mo lang ako pagkaugtan, kay basi indi ko bala ina masarangan batunon kag maghikog ako,” lahog sang ulitao.
“Amo na budlay gani sa imo kay ginalaktan mo gid sang indi amo ang estoriya naton. Nga-a indi mo na lang abi pag-ihambal ang matuod sa akon,” sabat ni Mikka nga nakayuhum sa nasambit ni Ralph.
“Amo lang na galing ang nami sa lalaki nga ini kay bisan ara ka na sa kaakigo mo, indi mo na mapadayon ang imo kaakig kay kabalo gid magpaliko sang estoriya para makayuhum ka,” nasambit na lamang ni Mikka.
Sa pihak nga bahin, wala gid hinalung-ongan ang dalaga nga sa pagbalik ni Ralph sa ila nga duog, upod niya na ang iya mga ginikanan. Didto na gali naghalin si Ralph sa panimalay sang dalaga kag ginbilin ang iya ginikanan para pangitaon ang dalaga kag maestoriya.
“Dali na bala Mikka. Updi na ako. Ang hambal mo ha! indi ka mangakig kon mahibaloan mo na ang rason kon nga-a ari ako diri,” panghagad kag pahanumdom ni Ralph.
“Huo na ah! Maindian ko bala ikaw,” sabat sang dalaga nga daw ginahutik ang tingog.
Samtang sila nagapanglakaton, nagatulo ang nga luha sang dalaga samtang nagaduko. Indi niya gusto nga ipakita kay Ralph nga apektado gid siyta sa mga nabatian niya. Daw ginakumos ang iya dughan nga daw sa indi niya mahangpan. Gusto niya nga magsinggitan, isinggit ang kalian sang buot nga nabatyagan apang indi niya ini mahimo. Masakit katama, apang kinahanglan niya ini batunon nga wala gid may nabatyagan ang ulitao sa iya. Iya na lang pagataguon ang balatyagon para kay Ralph. Indi niya man matudloan ang balatyagon sang lalaki kag indi niya ini madiktahan.
Samtang malapit na sila sa ila kaladtoan, nakatungkaaw si Mikka. Nakibot siya sa nakita. Natingala siya nga-a sa ila panimalay sila padulong.
“Nga-a gapakadto kami sa balay. Maano kami diri. Siguro may kuhaon lang ang lalaki nga ini,” nasambit na lamang ni Mikka sa kaugalingon.
Sang nagapasulod na sila, natingala gid ang dalaga nga kadamo sang tawo sa ila panimalay. Wala man sila bisita nga ginapaabot.
Kag…
“Ari na gali sila,” nasambit sang iloy sang dalaga.
"Anak, ang mga ginikanan ni Ralph. kanday Mr. and Mrs. Devera, Mr. and Mrs. Devera ang amon anak nga si Mikka," pakilala sang iloy ni Mikka sa ginikanan ni Ralph.
“Hello Mikka. Nice meeting you. Ralph told us about you. Madamo nga mga butang ang naestoriya ni Ralph parti sa imo. Daw halos gani sa adlaw-adlaw nga tanan ikaw ang amon topiko. Nakita ka na namon sa litrato nga halin kay Ralph. Didto pa lang nga daan buto na kami sa imo. Tingala man kami nga daw maano ang amon anak kay matahom ka gid man gali. Mas maanyag ka kumpara sa imo letrato hija!” malawig nga esplikar sang iloy ni Ralph.
"Ha! Paano nakalab-ot ang litrato ko sa inyo? Sa diin ninyo ina nakuha. Wala gid ako makadumdom nga ginkuhaan ako litrato. Siguro nagkari kamo para makilala ang ginahambal ni Ralph nga iya ginbalikan sa duog nga ini. Mr. and Mrs. Devera nakahanda ako nga updan kamo sa inyo kaladtuan,” nasabal na lamang ni Mikka.
“Una-una hija. Sa kay Ralph namon nakuha ang imo letrato. Suno sa iya nakuhaan niya ikaw samtang ikaw ang nagakatulog kay nahibaloan niya nga indi ka man magpasugot nga kuhaan ka letrato kon maglisensiya siya sa imo, kay suno sa iya indi mo man hilig ina. Kag nga-a abi updan mo pa kami kay ari naman kami sa amon kaladtoan!” esplikar ni Mrs. Devera.
Nakibot ang dalaga. Ano bala ang buot silingon sang iloy ni Ralph. Nagagamo na ang pinsar sini. Madamo pa gali siya nga utang ang dapat mahibaloan parti sa ulitao. May punto gid man ang iya ginikanan kon nga-a daw kontra gusto nila si Ralph para sa iya. Dapat niya gid man kilalahon anay si Ralph sang matul-id kay daw sang san-o lang sila nagkilalahay, daw nahulog na ang balatyagon niya diri.
Kag nga-a nagkari ang ginikanan sang ulitao. Wala man nila ini ginapaabot ah! Kag wala man makamuno si Ralph sa iya parti dira. Nagalibog ang ulo niya sa mga nakita kag mga nabatian. Gusto niya nga tampaon ang kaugalingon basi nagakatulog lamang ini. Ano ang rason sang ulitao nga kuhaan siya sang letrato samtang nagakatulog. Wala man lamang siya sini ginarespitar.
“Mestiryuso nga sahi sang lalaki nga ini. Madamo ang ginatago,” sa huna-hona lamang sang dalaga.
PADAYUNON

SI DOMING KON MAGHIGUGMA

Sinulatan sadto ni R.G. Tabuzares

NAGPISIK si Doming sang mabatyagan niya nga may nagtapak sang iya tiil. Kadungan sadto, may nabatian sia nga hinurungkadol nga daw ginpilak sa ganhaan. Nagpukway si Doming kag natalupangdan niya nga sa idalum gali sia sang dapog magtulog ka gang iya till nagabalabag sa alagyan, gani nasadsad ini sang iya iloy sang mag-agi ini agud magsag-ob sa bubon.
Nakita gid ni Doming nga sumalida paidalum ang iya iloy, kasunod ang lata nga salag-uban. Nagabarak ang pamuyayaw sang iloy samtang nagapakadto sa bubon.
“Doming, bugtaw na kag ilawig na ang imo karbaw,” malulo gihapon ang tingog sang iya iloy bisan nagakiangkiang ini tungod sang iya pagkahulog sa hagdan.
Ginmuklat lang ni Doming ang iya mata kag liwat magpiyong. Tapos na gali sing sag-ob ang iya iloy. . . kag liwat naman kuntani nga mapabagrong sang helikopter sang mamukaw ang iya iloy.
“Las siete na, tama na ina nga tulog!” matigdas na ang tingog sang iloy.
“Karon lang kay nagalingin pa ang akon ulo. . . a, huo, mabangon na ako, nagpalak si Doming kay nabatyagan niya nga tinurasok sia sang iloy.
“Amo ina ang bunga sang pagkahubog-hubog mo kon gab-i! Kadamo sang obra diri daw waay ka lang kahibalo!” kag sinundan pa ato sang malawig nga pasada.
Nagaduyogduyog nga bumangon si Doming kag manaog agud ilawig ang iya karbaw.
Pagbalik niya sa balay, namial sia kag magsag-ob.
Nadumduman niya ang natabu kagab-i. Nag-ininum sila sa tianggi nanday Tio Berong. Sia gid ang natam-an ka hubog. Daw nagalibot ang tanan nga pagkabutang. Kon piyungon niya ang iya mata. Kita gihapon niya ang paglibot sang kalibutan. Sa ila nga magkaupod, sia man lang ang natam-an sing gasto kag ambot kon paano sia nakapauli. Diutayan pa sila makakita sing away samtang nagaininum sila kay makursonadahan nila ang isa ka grupo nga daw may kursonada man kay Elya nga anak ni Tio Berong – ang maanyag nga lin-ay sa ila duog nga ginapangaluyagan ni Doming. Pila na abi ka gab-i nga wla gid sila sing mahimo sa grupo nga ini sa pagsugilanon kay Elya. Gani sang ulihi, kay ginahikayan sia sang kaupdanan, iya gig ginhingabot kag susoan sang sigarilyo sa likod ang nagatikal kay Elya. Nasunog ang bayu sang tao ka gang tiyabaw sini ginkakibot sang pila ka katupad nga natulugan na. Matuk-apanay na kuntani sila, apang maabik nga pumatunga si Tio Berong. Si Doming, nangayo man sing pasaylo nga , kuno waay niya paghungda. Si Tio Berong nakabati sing sugilanon gikan sa ila nga kaingod kay gab-i na kuno, waay pa manirado. Waay gid magsabat si Tio Berong pero masakit ang iya tulok kay Doming.
Sa ila grupo, si Doming man lang ang daw mabuang kay Elya. Madamo na nga paagi. Madamo na nga paagi ang iya nahimo agud sumpungon ang iya nerbios, apang kon ara na sia sa atubang ni Elya, buisit gid – nagaatake ang iya nerbios kag ginhawa lang niya ka pugong nga indi makahambal kay Elya kag basi magkurog ang iya tingog. Daw intu lang sia pagbalikbalik sa tianggi kag daku na ang iya nagasto nga waay gid makahambal: husto lang magtulok kon nagatalikod ang lin-ay.
Sang magsingkal na ang silak sang adlaw, ginhukasan na ni Doming ang karbaw kag buy-an lang ini sa madabong nga hilamon sa kilid sang mais nanday Elya, kag gintukoy ang puno sang kamunsil sa diin, si Elya ka gang himata nagapasilong man. Bag-o man lang makatakas sanday Elya gikan sa pagpanghilamon sang ila mais. Nagatambihanay man lang ang ila uma ni Tio Berong.
Nag-untat ang masadya nga paghambalanay nanday Elya sang mag-abot si Doming. Sa gihapon, husto lang magtuloktulok si Doming sa lin-ay, pagkatapos magpungko sa duta kag didto ginpatuhoy ang panulok sa unhan. Ayhan nakamutik na kanday Elya sa hulag sang ulitao gani nagkuhitay sila kag magyuhumay.
“Pwe! Kalan-os ka baba mo, a! siguro waay ka gid gapanutbras!” Nagpusnga ang manghod nga lalaki ni Elya nga wala pahuway ang kupo sa likod ni Doming. Nahaklo gid niya ang ginhawa ni Doming. Nagluspad si Doming tungod sa kahuya. Nabatian niya ang hirihi nanday Elya. Nagtindog na lang si Doming kag magpalayo. Ginapakahuy-an gid sia pirme sang bata nga ini.
Nakapisik si Doming sang gikan sa unhan nagahuganas palapit sa ila nahamtangan si Tio Berong nga daw sinuhot sang damang sa ulo. Sa iya guya, akig ini.
Wala pahuway ang iya waras sang tabas nga bag-o lang nabaid. Kinulbaan si Doming, kag sa iya nakita, daw madalagan sia, daw indi. Napat-od niya nga sia gid ang ginatamod ni Tio Berong. . .pero gintulotimbang niya nga wala man sia sing atraso karon nga adlaw.
“Ang karbaw mo to nagaudak sang mais ko! A, karon linabu ta! Waay pa gani mapanggas ang mais ko nautangan ko na, ginapaharban mo pa!” nagaalagsik ang laway ni tio Berong samtang ginahanahana sang tabas si Doming.
Nahuy-an nga dumalagan si Doming agud dakpon ang iya karbaw. Nabilin sanday Elya nga nagautoy-utoy sing kadlaw.
“Sunlog!” himulungon ni Doming kay daw nagadamo ang iya atraso kanday Elya. Sang una ang iya karbaw nagtubog man sa tunga sang humay nanday Tio Berong nga malapit na lang kuntani magarab. Kon waay mabayari sang iya iloy ang nagkapierde nga humay, waay gid mag-untat ang balikbalik sa ila ni Tio Berong. Indi man makapalapit sa tianggi nila si Doming kay suno sa sugidsugid, ginadumtan sia nga tabson ni Tio Berong.
Nakaagi man nakabuhi ang iya karbaw kag didto gid magtadag sa linatag ni Elya. Hingagawon pa kuntani ni Doming nga tabugon ang karbaw agud indi makita ni Elya, pero amo amo man ang pag-ulhot ni Elya nga nagatabog sang baboy nga ila man ni Doming nga nag-ungad sa alogbati nila. Wala mahangpi ni Doming ang ginabururat-on si Elya samtang nagapamunpon sang linatag. Amo yadto ang ginhalinan sang indi nila paghangpanay ni Tio Berong. Nagapanglisik pirme ang mata sang tigulang kon magsugataay sila. Basta may hinarban ukon inungadan ang ila tanum, si Doming dayon ang han-an. Naglaum siguro si Tio Berong nga ginasunlog sia ni Doming kay iya gid sini nga tanum ang ginahingabot sang sapat ni Doming. Apang bisan amo na ining ginpakita nga kaakig ni Tio Berong, padayon man gihapon ang balikbalik ni Doming sa tianggi.
“O, diin ka naman makadto?” pamangkot sang ila iloy samtang nagaatubang sia sa salaming kag wala pahuway ang husay sang daw stil bras nga buhok.
“Si nanay man. . . siempre, kay single, mangita sang kadobol,” nagangisinga inatubang ang iloy. “Hapon naman karon kag waay man ako obrahon diri. . .”
“Basi kon madobol ang bokol mo karon? Tilawi bala pauli karon nga hubog. . .”
Daw sa waay lang nga tinalikdan ni Doming ang nagapurotikol nga iloy kag magdalandan panaog. Halin pa sang gamay sia, madamo na nga kasakitan ang naagyan ni Doming sa iya iloy. Apang ang tanan wala makaliwat sang ugali ni Doming nga usliton kag wala nagasapak sang obra. Tubtob karon ginapulopaagyan pa sia sang iya iloy apang kon makalugar sia dayon niya palayo, kag ang iya iloy nga indi makaantos nga madula sa iya panulok ang anak – tungod solo nga anak – ginapangita gid sia kag papulion.
Nagapulopanihol gid si Doming samtang nagapalapit sa tianggi naday Elya sang gulpe lang nga sumalida paggua ang baboy nga tinuk-apan sang manghod ni Elya sang binial. Waay gid makalikaw magsurip sa iya salakangan ang baboy. Nakausdang sa likod sang baboy si Doming kag wala gilayon makapanaog.
Sang mabatyagan sang baboy nga may nagsakay sa iya likod, naghuyab pa gid ini. Nagkalabilwa ang pugaran sang manok nanday Elya sang magsag-id ang ulo ni Doming.
Nagkalahapay ang ginapasandig ni Tio Berong nga mga binial. Nagkalaholbot ang palakabdan sang latoy. Samtang ang baboy padayon gihapon sa pagdalagan kag si Doming wala gihapon mahulog. Sang ulihi, ginsughot sia sang baboy sa tunukon nga kudal nanday Elya kag. . .didto sia ginrawit sa mangitungito nga turogban.
Madugay lang nga kapakapa ni Doming ugaling makabangon. Nagkaya gid abi sia sa turugban, nagsalop ang iya lawas. May natulon sia nga lutak.
Naghimulat sa pagtakas si Doming kag maghingagaw sa pagsugbo sa sapa nga indi gid man malayo sa balay nanday Elya. Sang makapanghugas na sia, dayon niya liso sa balay naday Elya. Nakita niya nga nagatuwad sing kadlaw ang mga tao samtang ginahilot ang ila tiyan – kaisip sa ila si Elya. Daw manginmatay si Doming sa kahuya. Siguro kaina pa nga tan-aw sa iya sang mga tao. Ngaa daw ginademalas gid sia sa atubang ni Elya? Tungod sa hitabu nga ini, mahimo nga wala na sia ginataha ni Elya – ang babae nga iya ginapakalangit na sia ang komedyante.
Huyhoy ang abaga nga pumauli si Doming kag gintuad sa iya iloy ang natabu. Pero tigaylo nga naluoy, nagakadlaw lang ang iya iloy. Kon sa bagay kaladlawan gid manang iya inabtan kaina.
Sugod sadto wala na magbalikbalik kanday Elya si Doming. Daku nga kahuya ang iya inagum kag mahimo nga himuon lang sia nga kaladlawan sa tianggi. Gin-antos na lang niya ang kahidlaw sa lin-ay. Ginapanan-aw na lang niya ang guya sini, ang tingog sini iya ginaaningal. Ang ila na lang uma amo ang iya ginaatubang kag kon wala sia sing ginabuhat sa ila uma, nagapakuribong lang sia sa ila balay kag magbasa. Sa ginpakita ni Doming, ginkalipay sing likum sang iya iloy tungod wala na ini sagad sing ugtas. Bisan ang bulobarkada ginbayaan na niya. Indi na sia pareho sang una nga kinahanglan pa pukawon kag haranahon sang buyayaw agud magkadto sa obra. Indi na sia pareho sang una nga nagapalidpalid kon mag-arado. Indi na sia katulad sang una nga ginakaagahan sa dalan nga nakatulog tungod sa kahulugbon. Sa isa ka pulong, ang iya hulag isa na ka talahaon – ini tanan ginhimo niya agud makuha ang igtalupangod sang lin-ay. Luyag niya nga sa liwat nila nga pagkitaay, liwan na ang Doming ang kaatubang sini.
Apang si Elya? May pagtamod ayhan sa iya si Elya? Daw wala? Wala gid sia sing nakita nga hulag sini nga may gusto ini sa iya! Kag kon pananglit magbag-o sia, may gusto ayhan sa iya ang lin-ay? Kon matuod nga may gusto sa iya si Elya kuntani pirme niya ini makita sa puno sang kamunsil nga ginapahuwayan sini kon manghilamon sang ila mais ukon maglibutlibot sang ila tanum nga ulotanon. Sugod sang mag-untat si Doming sa pagkadto sa tianggi, wala na niya makita ang lin-ay.
Adlaw sang pagpaluak nanday Elya sang ila mais. Madamo sing tao ka gang kamunsil nga ginapasilungan ni Elya kon manghilamon, amo ang masami nga ginatan-aw ni Doming. Ndi mahimo nga wala dira si Elya, kag sa madugay niya nga pagtan-aw, nakita niya si Elya nga nagapamanit sang mais nga ginatumpok diri. Masunson niya makita si Elya nga nagatulok sa iya nga ginasundan ini sang pagngisi. Nagabalikid man sa iya ang kaupdanan sini nga wala man pahuway ang ngisi. Daw sinulod sang panulay ang ulo ni Doming. Daw sia gid ang ginakadlawan! Isa ka katontohan ang iya naisipan. Makita gid ninyo, amo ini ang iya himulongon.
Pagkagab-i, sa tianggi nanday Elya tuman kasadya ang ila pagsugilanon. Madamo ang himata nila nga nag-alabot agud magbulig sing luak sing malapad nga kamaisan indi lang kay Tio Berong kundi sa katambi nila nga isunod man pagkatapos. Mga isa lang ka bulan indi pa matapois ang luak sa duog nga ini. Daw pangayaw ining kaatubang ni Elya. Kaina pa nga tikal sini ka gang lin-ay daw ginaganahan man mamati. Kon ang nagapamati ginaganahan, ang nagatikal ginaganahan man.
Hinali lang nga pumisik ang tao. Tumumbo. Didto pa gid sia maghugpa sa sabak ni Elya. Napuklid ang siya nga ginapungkuan sang lin-ay ka gang duha nagdumugay sa salog. Matagsing ang siyagit ni Elya. Napilpilan gid abi sia. Nagkinarankaran ang mga tao sa daku nga kakibot! Ang iban hinadlukan tungod ang laum nila may natabu nga lugusay.
Nag-abot man si Tio Berong nga ginabitbit ang bat sa besbol. Baw kaisog nga tao ba! Hamak mo manglugos bisan damo gatan-aw?
“Tonto ka, ngaa luguson mo ang anak ko. . . este ang anak sang asawa ko nga indi akon!” Kag linabadan ni Tio Berong ang likod sang tao. Katatlo ini magligid dala hilot sang iya likod. Tuyo ni Tio Berong nga pasagunsunan pa gid apang nagbangon si Elya kag kup-an ang amay.
“Wala, tay! Wala niya ako paglugusa!”
“Wala ko sia pag-anha. Nakibot lang ako kay may nagapanutsot sa gua!” pangatarungan man sang tao samtang nagahimulat sa pagbangon.
“Ano may nagapanutsot? Sin-o nga yawa ang. . .” nagkuha sang plaslayt si Tio Berong kag pasilakan ang likod sang tianggi. Nag-inggat ang mata ni Doming sang iguon sang silak sang plaslayt. Waay pa gali makahalin kag nagsal-ot ang iya tiil sa ulot sang dingding kag haligi sang tianggi. Nagtais na ang iya tiil sang palak apang indi gid sia makahalin. Ambot kon ano nga gatod nga sumulunod ang iya tiil diri.
“Aha! Halin sang una tubtob karon, pulos katontohan ang imo ginahimo sa amon. Halin karon kag tubtob sa katubtuban, kon indi masapar ang imo katontohan, daku ang mahalit sa amon!” kag hinabyog ni Tio Berong ang bat sa tiil ni Doming nga wala iya maipit. Gin-atras man ni Doming ang iya tiil ka gang dingding nga nagasipit sang iya tiil amo ang naigo. Nayupok ang dingding. Nagkalahulog ang baligya sa sulod. . . kag napalos ang tiil ni Doming. Maabtik nga sumirit si Doming ka gang ikaduha nga habyog ni Tio Berong didto gihapon umigo sa dingding.
Ang laum ni Doming hilway na sia. Sang magdalagan sia, nadumpog niya ang karbaw nga nagaluko. Pumisik ang sapat. Si Doming binalang sa unhan, sumablay sia sa kawyan, daw kabog nga nagkabitkabit. Nabatian nanday Tio Berong ang pagkalas sang kawayan. Maabtik ini nga inpasilakan kag padalagan nga pumalapit diri. Tinukbol ni Tio Berong sang bat si Doming. Makapila tukbulon si Doming ugaling mahulog. Hinayaw dayon ni Tio Berong ang bat sa tuyo nga tapuson si Doming, apang ginbuyotan sia sang tao, kag sa kakibot niya, pumalapit si Elya sa nagaligid nga si Doming kag ginbuligan nga makabangon. Wala sing may nakatingog sang agubayon ni Elya si Doming pasaka sbalay agud dapatan sang bulong. Husto lang sila magtan-aw sa duha.
“Ano abi kay ikaw. . . may gusto ka sa akon indi ka makahambal. . . ginapaagi mo lang sa tinonto, tani wala mo maabti ini,” pamasulon sang lin-ay kay Doming.
“Nahibal-an mo?” daw indi magpati si Doming.
“Madugay na,” daw hutik ang pulong sang lin-ay.
Daw nadula ang kasakit nga nabatyagan ni Doming. Yawir, may gusto man gali sa iya ang lin-ay kag nagahulat lang nga hambalan.
KATAPUSAN

“Kupido, Sin-o Sa Ila Nga Duha?”

Nobela Ni Ric T. Grozen

(Ika-10 Nga Gua)

ANG pagpamalakpak kag paghinugyaw ‘di-maghilibati kag si Myra, iya nabatyagan ang pagsaka sang iya dugo sa kada hugnat sang paghinugyaw.
Si Miss Pagar nagtikang padulong sa podium kag nagtulok sa tumalambong. Ini makatilingala sanglit ang isa ka amo lamang sina, katitiya nga babaye makamnandu sa pagtukod sining’ militante nga katilingban. Ang iya may paha nga jacket nga may abu-abuhon nga kuelyo nagalaba tubtob sa iya hawak nga nagatagbu man sa iya nga palda kag makita man ang iya buckled shoes. Ang iya kamot nagtandog sing makadali sa iya buhok kag ginhayaw ang kamot, patimaan sang iya pito ka bunlan nga pagkabilanggo. Ang tagipusuon ni Myra natandog sa pagkaawa sa masakit nga inagihan ni Miss Pagar. Mabudlay tungkaron kon paano sia nakabalik sa pag-atubang sining’ kawsa bangod sa iya ‘di-malingkang nga kaisog.
Si Miss Pagar nagpanagitlon sa paghawan sang iya tutonlan kag nagtiso sa pag-atubang sa mga kaupdanan. “Ang aton pagdemonstrar magapadayon tubtob nga kita nga mga babaye makaangkon sang kinamatarong sa pagboto! Sa una nga kahigayonan, sang nagligad nga bulan, ang Presidente nagpabutyag sang iya pagsuportar sa pag-amendar sang aton ginahingamo, pero ini ipasar pa sa duha ka panalgan sang Kongreso, gani indi kita magpabaya sa subong. Ang dose ka babaye nga nag-unong sa akon sa bilanggoan, sila ang baliskog ukon backbone sang sini nga kawsa. Wala sila magkalingkang. . . . sila nagtindog sa ulanan kag sa initan. Kamo tanan dapat nga hugyawan. Ako nagasaludar sa inyo. Indi kamo mag-ampo tubtob kita magmadinalag-on!” Iya ginhayaw ang iya ginakuom nga inumol.
Si Myra mabinatyagon nga nagpamati sa may kasingkal kag kainit nga ginpabutyag ni Miss Pagar nga nagdagubdob sa apat ka pamusod sang dingding sang hulot. Wala sing pagkalingkang sa iya pinanghambal kag sa iya mga plano. Ang plano pinakasimple. Magdemonstrar. Mabilanggo kon kinahanglan kag indi mag-untat tubtob ang ginapakigbatu magmanginmadinalag-on. Ang ginahingamo sang hublag nabatyagan ni Myra nga sia may paghingamo man kag ini nagaamat-amat nga nagapainit sa iya. Gusto niya nga makigbahin sa sining’ makahalawhaw nga katilingban kag sia nakamat-od nga manginkatapu. Iya namarasmasan nga may mahimu sia. Sang hinali iya nadakop ang kamot ni Cassie.
Si Cassie nagtulok kay Myra. “Indi bala sia makadalayaw?”
“A, huo,” ang iya hutik. “Ako magasunod sa iya bisan diin pa man.”
Si Cassie nagkadlaw. “Nahibal-an ko nga indi ka makapangindi sa amon kawsa. Kinahanglan pasudlon ko ikaw sa amon hublag agud ikaw makamarasmas kon ano ang amon ginmapanindogan.”
Si Miss Pagar gintapos ang iya malik-ot nga pagpamulongpulong, kag samtang ang mga babaye nagpinalakpak kag naghinugyaw, iya ginhayaw ang isa ka sign lampas sa iya ulo, nga nagasiling: Equality for All.
Kag si Miss Pagar ginpalibotan sang mga babaye nga gusto magpangamusta sa iya kag magsiling sing pila ka pahayag sa iya, pero dugaydogay si Miss Pagar wala na kitaa.
“Dali na,” siling ni Cassie nga ginbutong si Myra sa pagtindog. “Gusto ko nga ipakilala ikaw.”
Sila naghulat sang ila tinion sa p;agpakighambal kay Miss Pagar kag sang matigayon, sia may pagkamasat-omon kag kaalikaya. “Nagakinahanglan kami sang lanubo nga babaye sa amon hublag, Myra. Ako nalipay gid nga gusto mo magpakigbahin sa National Women’s Party.”
May pagpabugal si Myra nga nagakakunyag, samtang ginakamusta sing hugot si Miss Pagar. “Ako nakahanda kon ano man ang akon mabulig sa linyada sang mga demonstrador,” ang iya tanyag nga nalipay, nagalaom nga indi pagkabigon ni Miss Pagar nga sia may pagkaagresibo.
Isa ka hagyu nga yuhom ang ginpakawas ni Miss Pagar, samtang sia nagpang-ulong-ulong. “Ginakasubo ko, my dear, pero kinahanglan ikaw 21 anyos agud nga magtindog sa linya, bangod daku ang posibilidad nga ikaw maarestar.” Sia naglingi. “Pila ka na bala, Myra?”
“Ako maga-16 sa masunod nga bulan,” siling niya nga daw ginadependehan pa ang kaugalingon kag diutayan lang makatabinas sang iya matiplangon nga ginhimu sa pagbinutig sang iya edad agud lang makasulod sa amo nga driving lesson.
“Pero makabulig ka,” si Miss Pagar nagpaathag. “Si Cassie isa ka tagbulig ukon aide sa katilingban. Nagakinahanglan kami sing madamu sini. “Gusto mo bala nga magsugod buas, pagkatapos sang klase, Myra?”
Daw malukso sia sa kalipay. “Gusto ko makabujlig sa akon masarangan.”
Si Miss Pagar nagtangutango nga may pagpanghimbis nga panulok kay Myra. “Ang mga babaye nga ara sa linyada nagakinahanglan pangpabakod sing buot kag ini mabuligbuligan paagi sa paghatag sa ila sang mainit nga coffee, payong ukon kunop man dira nga makapangapin sa ila sa tugnaw kag tun-og sa kagab-ihon. Kon ano pa man nga kinahanglanon nila, trabaho mo nga mabuligan sila. Mahimu mo bala ining’ tagdiutay nga butang para sa ila?”
“A, huo,” nasabat ni Laura nga daw halos ginapunggan ang pagginhawa sa kalipay, daw kasubong nga sia napaidalom sa lumay sining’ gamhanan, pero malugpayon nga pinuno. “Gusto ko gid nga makabulig!” ang mahipos nga napaminsar ni Myra, ini indi gid man pagabuhosan sing malawig nga tinion, sia lamang ang dapat may mainunungon nga pagbulig sangsa ara sia sa linya sang mga demonstrador.
Ugaling, sa sulod sang duha ka semana, si Miss Pagar tama gid ka estrikto kag sia wala gid ginpahanugotan nga mag-upod sa linyada sang mga nagademonstrar. Wala man lang niya ini ginsapak, bangod luyag gid niya nga ara lang sia nga mag-alalay sa sining’ mga dedekado nga mga babaye nga ang iban sini sa ila naghinguyang na sang tinuig sa pagpakigbatu sa palarehas nga kinamatarong. Sia kag si Cassie labi pa gid nga naghilapit sa isa kag isa, sa pagtambong sa mga meeting kag sa pagdiskusyon pagkatapos. Si Mr. Suelo nakamutik sang ila mahirup nga paghilapitay kag nagsaway sa paghambal nga tagaan importansia ang pagtuon sangsa mag-uyang sang ila tinion sa pag-tsismis. Wala gid sia makahibalo!
Si Myra nabuyok na sa pagtum-oy sang kaugalingon sa hublag kon ngaa iya na ginbalibaran ang pangagda ni Joe sing makaduha kag si Johnny sing makaisa. Ginapasulabi gid niya ang magtambong sa meeting ni Miss Pagar sangsa kon ano pa man. Iya nadumdoman ang iya saddto malagana nga pagpakigbahin sa hublag, sa katahap nga mabuhos ang iya tinion diri. Husto sia. Sa pila na ka beses sia nagpaathag sa iya iloy kag kay Sarah sang ka-importansia sang iya trabaho bilang tagbulig ukon aide, pero ini tanan daw bale-wala sa ila bangod sia ginhambalan sing liwatliwat, daan nga pagbinais nga ang iya tinion kag kaukod dapat niya ipatuon kay Frank kag Michael nga ara sa Mindanao.
Isa ka gab-i, sia nagpauli gikan sa meeting nga pasado na ang oras sangsa kinaandan kag sing mahinay nga gin-abrehan ang front door, dayon sing ananay nga ginsera ini. Nahikap ang iya nagapalamugnaw nga mga kamot, sia nagpalapit sa hagdanan, pero sia nakaisol sang may makatapakan nga nagtuga sing gahod.
“Myra? Ikaw bala ina?”
Si Myra nahikap ang dughan sa kakulba kag nakapungko sa hagdanan. Ang maanting nga si Sarah ang iya nabatian.
Si Sarah naggikan sa kusina, ginapahiran ang kamot sa iya apron. Ang iya napungos nga buhok nahulog nga nagbungayngay sa atubang kag iya ini ginhipid, gin-brush pakadto sa likod sang iya matanos nga mga tudlo. Nagsaka ang iya kilay. “ Ginbuligan mo naman ang mga raliyesta?”
Sing mabinatukon nga nagtungkaaw si Myra. “Huo. Wala ka bala makabati? Ila pasabugon ang Malacanang.”
Nagnipis ang bibig ni Sarah. “Indi ka maglahog sing subong sina. Malain ang magdemonstrar sa atubang sang Malacanang! Ginatawag ang imo kaugalingon nga tagwagayway sang bandera sang libertad, huo amo ina!” Sia nagkurisong. “Inang’ mga raliyesta sobra na ang ginahimu!” Iya ginhubad ang iya apron kag may kalapyu nga ginhuslo ini sa iya ulo. Ang iya panulok naghumok nga nagtamod kay Myra. “Ngaa nagainsister ka gid nga makigbahin sa sini nga mga kababayen-an? Sa hunahona mo may mahimu ka sa edad mo nga 15 anyos agud maangkon ang inyo ginahingamo?”
“Ako 16 na!” saligbat ni Myra. “Ako naghiwat na sang akon ika-16 nga kaadlawan sang nagligad nga semana, wala mo bala matandaan?”
“Kon amo dapat ka manginmaalam nga indi ka nagakabagay sa imo nga ginahimu.” Sing makadali nga nagkurinot ang iya agtang kag nakalungo nga daw indi makapati.
“Wala mo lang mahangpan, Sarah,” siling niya sing mahinay. “Indi ka gid makahangop. Ikaw kag ang akon iloy pirme lang nagakontra sa akon. Ang plataporma sang mga babaye simple lamang. Ngaa indi mo ini mahangpan? Gusto namon nga makaboto kag parehas nga pagsueldohanay sa parehas nga trabaho sa babaye kag lalaki.!” Iya ginpasiplatan si Sarah, iya nasat-oaman nga ang mga mata sini nagapakita sing kalapyo. Indi sia dapat nga magbais sa iya, pero indi niya mapunggan ang iya dila agud mapahangop si Sarah natuhoy sa hublag kag ini ang magaampin man sa iya. Kon mahimu lang niya nga mapatuboan sing pakpak-- bisan magamay lang—agud mapaayo man ang iya tindog sa iya gina-obrahan kag sa iya pang-adlaw-adlaw nga pagpangabuhi.
Naghingamo sa pagpasanag sang iya buot silingon, sia nagpabutyag, “Sarah, kon mag-upod ka sa akon sa pagtambong sa meeting, ikaw mamarasmasan kon ano ang amon ginapagpakigbatu. Tani imo mabatian ang pamulongpulong ni Miss Pagar, bisan makaisa man lang.”
“Wala ako tuyo nga mag-impon sa mga manogpanggamo!”
“Sila mga babaye man nga may pagpaninguha nga malab-ot ang ila ginahingamo!” Sia nagtulotudlo sa ilong ni Sarah. “Kalakip ka na sa amon ginapakigbatuan kag ni wala ka gid nagapasalamat ukon nagaapresiar sang amon ginahimu!” Sia nagpalamula sa kaakig, ini bangod sa iya pagtinguha, agud ipakita kay Sarah ang ginapatihan sang hublag kag subong man sa nagapamukaw-balatyagon nga pamulongpulong nga iya nabatian sa sining’ gab-i. Sia nakahigayon sa pagpalapit sa talutog sang Malacanang kag iya nakita ang pagpabasa sang mga kababayen-an sa ulan. Kuntani sia man ang magpabasa kaupod sa ila, pero iya ginhangalitan ang pagtuman sang iya bulohaton, ginbale-wala ang kapaol agud lamang maserbihan sing mainit nga kape ang mga nagapaulan.
“Nabatian mo bala ako?” turasok ni Sarah.
“Ano?” Si Myra nakaignok kag nagbalik sa pagpakig-atubang kay Sarah.
“Siling ko, indi na pagtublaga si Mama nga makabugtaw pa. Sia nahigda sing temprano pa. Madamu pa sia nga asikasuhon buas. Kag dapat mo mahibal-an nga 9:30 na sia nagpauli kaina.”
Ginhinay ni Myra ang iya tingog. “O. ara ginhinay ko na ang akon tingog. Iya ginsaylo sa pihak sang iya kilid ang madamu nga nagatangkas nga mga pamphlet nga iya kaina gindala kag naghana na nga magsaka sa ibabaw.
“Ano bala ina?” pasapayan nga napamangkot ni Sarah.
Si Myra nagkidu sang iya abaga. “Mga pamphlets. Gusto mo magbasa sang isa?” Iya gintunghol ang isa sa iya utod. Basaha bala, basi may mapudyot ka dira nga makapasanag sa imo kaisipan.” Sia nagyuhom, nagapaabut-abot sang reaksyun ni Sarah.
Gindahu ni Sarah ang pamphlet kag gintamdan ang nasulat. “Democracy Begins at Home.
“Ini nga balasahon nagapadugang lamang sa kinagamo sa Mindanao.”
Si Myra nagbutang sang iya inumol sa iya hawak, medyo may pagpanghangkat sa iya utod sang dugang nga pagpakigbais.
Sing makadali sila nga nagtulokay kag si Myra nagtakdang na sa pagsaka nga nagangasal, “Ano ang pulos. . .”
Sang ara na sia sa iya hulot, sia akig sa kaugalingon bangod sa pagpanginit, pero gusto niya makamusta ang tawo nga nagapamalibad nga maghangop.
Naghaplak sia sa iya hiligdaan kag matiuntion, iya na lamang nabatyagan nga nagatulo ang iya luha. Wala sing tawo sa sini nga balay ang nagapati sa iya. Kon buhi lang ang iya amay. Kon ara sia, sia daw kasubong lang sa isa ka magamay nga papel nga baruto nga nagabulobutwa sa balod kag ang iya amay manginharupoy kag sia pagahuyupon pahigad.
Apang karon, ang iya kahalimbawa isa ka nagaid nga baruto, kon diin ang iya iloy kag si Sarah amo ang poste nga iya ginagairan.
Sa subong nga adlaw, Sabado, si Myra daw kasubong sang baruto nga may layag, masinadyahon nga nagalumpatlumpat sa balod nga ginahuyop sang mamadlos nga hangin, ini bangod kay kaupod niya si Joe. Mga duha na ka semana nga wala niya makita ini. Bisan ang nagligad nga Biernes sang gab-i nga sila tani matan-aw sang sine wala matigayon kag sang nagligad pa gid, wala man matigayon kay may exam si Joe kag sa subong, espesyal ini nga adlaw para sa ila nga duha sa paglagawlagaw.
Samtang nagalakat sila gikan sa balay ni Joe padulong sa bangketa, si Joe nagdulog, gin-uyatan sia sa magtimbang nga abaga kag ginhimutaran. “Ti, pabay-i anay ako nga ikaw akon himutaran. It’s been a long time since I’ve seen my girl.” Ang iya maitum kag nagakilan nga mata naghimutad sa iya sing may kasadya.
His girl! Ang iya kasingkasing daw naglukso sa kalipay bangod sa amo nga mga tinaga. Was she at last his girl? Sia bala nakamarasmas nga nagahigugma na sa iya? Natandog niya ang iya ilong. Ang mga tinaga ni Joe were no doubt merely an expression. Nahibal-an niya nga sia gihapon ang iya “little girl”.
Ginhinagu ang pagyuhom, sia naglisu kag ang iya palda gintukyab sang hangin. Ang iya pula nga sweater naghapnig gid sing pikit sa iya lawas, casual look nga iya gid naluyagan. “Ako bala angayan man sa akon ginasuksok?” pamangkot niya nga may paglangas nga malipayon.
“A, ti huo, angayan ka gid daw dalagang-dalaga ka na,” ang sabat niya nga nagduko pa sa pagsaludo.
Nagkadlaw sila nga duha. Dayon ang iya seryuso nga panulok kag gin-uyatan sia sa kamot. “Halos ko na ikaw nga makit-an sugod sang makig-upod ka sa mga raliyesta.”
Subong sa iya kinaandan nga panghulag, iya ginhipid, daw ginhusay sang iya kamot ang iya buhok nga naglungayngay sa iya madamol nga kilay.
Iya nakabod ang iya butkon palibot sa hawak niya.
“Nahidlaw nga ginbulobantayan ko ikaw sa grocery store,” pasapayan nga siling niya.
“Ginkalangkagan ko man ikaw, Joe Mendez.” Sia nabulong, matuod nga nahidlaw sia sa iya, sa pihak sang iya pagpakigkita kay Johnny. Kag sa iya nagamwan nga panghunahona, indi niya mapiho kon sin-o sa ila nga duha ang iya ginpasulabi sa nagligad nga mga senimana. “Joe, madamu na ako sing natun-an sa Womwn’s Party kag malapit na kami agud idusu ang nineteenth amendment through Congress.” Sia nagduko kag ginpulot ang nabanggi nga sanga kag gikn-itsa ini sa higad sang ila ginaagyan. “Panumdoma bala, ako makaboto na sa pila ka tuig.”
“Nahibal-pan ko, ginasundan ko man ang mga lihok ni Miss Alice Pagar kag sang iya sumolunod sa pamantalaan. Ang mga senador kag mga kongresista nagsugod na sa paghikotar sa mga ginademanda sang mga babaye kag bisan gani ang ila mga speeches nagaamat na paborable. Ang iya tuno may pagdayaw; subong man ang iya pagpasiplat.
(MAY KASUGPON)

ANG BABAYE SA LUNOK

Ni Maria Luisa Defante-Gibraltar

SA salamputan sang barangay nanday Ispin, may isa ka daku nga lunok nga napalibutan sang mga kahuykahoy kag madamo nga mga gamhon. Sa palibot sang daku nga puno, wala sang pamalay nga makit-an tungod ang mga tumandok sa sini nga duog nahadlok sa palhi kuno nga kahoy.
“Indi gid ako magpatindog sang balay malapit sa lunok. Bisan ihatag pa sa akon ang duta,” hambal ni Berto nga amigo ni Ispin.
“Ako amo man. Maagwanta kami didto sa nagaginutok nga pamalay, indi lang dira malapit sa puno sang lunok. Maayo ina kay malayo sa mga tamawo nga nagapuyo dira,” sabat ni Edgar nga ila isa pa ka barkada.
“Nga daan madamo na ang nagasugid nga nakakita sang tamawo dira sa lunok nga ina,” si Berto.
Ang balay nga pinakamalapiy sa lunok amo gid ang ila nanday Ispin. Ayhan mga kuarenta metros ang antad sini sa ila puluy-an.
“Mare Intang, wala gid kamo sang natalupangdan sa lunok nga ina kay kamo ang pinakamalapit nga nagapuyo dira?” usisa ni Tya Iska nga kumare ni Tya Intang. Maninay sia ni Ispin sa bunyag. Ang puluy-an niya didto sa pinakapunta nga bahin sang barangay nga malayo sa lunok.”Ano nga wala, Mare man? May ara gid e. Madamo. Ugaling kon sugiran ko ikaw, silingon mo nga himuhimo ko lang ang tanan.”
“Ay, tuod gid man, Mare? May ara gid man gali nga kamalamalahan nga inyo natalupangdan sa puno?” Nagmudlat ang mga mata ni Tya Iska nga interesado gid sa ginsabat sang kumare. “Ano abi Mare?”
“Ay, Mare Iska, may mga gab-i nga makapanimaho kami sing mahumot nga pagkaon dira sa lunok. Kag pagkatapos sina, mabatian namon ang linagatik sang kubyertos nga daw may nagakinaon gid. Kag may matahom nga lalantunon nga amon mabatian gikan dira sa lunok.”
“Maathag gid, Mare Intang?” Daw nagligbos ang balahibo ni Kumare niya Iska.
“Huo, Mare. Bisan malayo man gawa ang lunok sa amon pero maathag namon nga mabatian kon malinong na ang gab-i. Kon kaisa gani amon man mabatian ang hinibi sang mga bata. Subong bala nga may mga bata nga magagmay nga nagapuyo dira sa lunok.”
“Matuod Mare?” kag nagdugang ang mudlat sang mga mata ni Tya Iska. Ang mga nabatian sang panimalay ni Ispin sa puno sang lunok kon alang-alang na ang oras sa gab-i. Kag sa masami nagadinalagan sila palayo sa amo nga duog.
Si Ispin, maambong nga ulitawo nga nagapanuigon sang 23 anyos kag bugtong nga anak nanday Tya Intang kag Tyo Itik. But-anan sia nga ulitawo ka amo na ang nagauma sang ila lima ka malapad nga kahon sang talamnan nga pinanubli pa ni Tatay niya sa mga ginikanan sini. Bangod maluya na si Tyo Itik, sa abaga na matuod ni Ispin natus-on ang tanan nga mga buluhaton sa uma. Ang mabudlay ka yang lima ka kahon nila nga talamnan dira gid nahamtang sa ingod sang lunok.
“Magpauli ka lang sang temprano kon nagaobra ka sa aton uma, anak,” perme nga bilin ni Tya Intang.
“Toto, nungka ka gid magpaabot sang dulom dira ha? Mabudlay na kon hampangan ka sang mga maligno nga ara dira nagapuyo,” panugyan man ni Tatay niya sang magsugod na si Ispin sa pagtrabaho sang talamnan gikan kay Tatay niya.
“Kon sa bagay wala ako nagapati sinang mga mulumaligno nga ina, Nay.”
“Ay, abaw, Toto, wala kami nagalahog ni Tatay mo ha? Indi bala nga kita gid nga tatlo ang masunson makahaklo sang mahumot nga linuto gikan dira sa lunok?”
“Matuod ina, anak. Ginapahanumdom ka lang namon ni Nanay mo nga maghalong kay basi kon ikaw ang ila makursunadahan dira,” sugpon sang amay.
“Sige Nay, Tay, sundon ko ang panugyan ninyo sa akon.”
Madasig nga nakalipas ang isa ka tuig nga si ispin na ang nagauma sang ila talamnan. Pero wala man sia sang kamalamalahan nga natalupangdan sa puno sang lunok. Ginsunod niya ang bilin sang mga ginikanan. Aga pa sia nagapauma kag bag-o mag-orasyon, nagapauli na sia.
Tubtob isa ka hapon nga masako sia sa pagpanghilamon sang iya panggas. Maga-ikatlo pa lang sadto sang hapon pero ginsulay niya ang nagatagiti nga init tungod madamo gid ang hilamon sa iya talamnan. Malawig nga ginutlo ang nagligad kag nagbanga gid sia sa iya ginahikot sang…
“Hello, good afternoon,” tingog sang isa ka babaye ang nakapatungkaaw kay Ispin.
Gulpe sia nakatindog kag nagsugata sang iya panulok ang isa ka matahom kag moderno nga babaye nga nagayuhum sa iya samtang nagatindog sa kahon sang talamnan malapit sa nahamtangan ni Ispin.
“Ma-maayong ha-hapon man.” pitla nga natuaw ni Ispin sang makita amg matahom nga babaye, “Ma-may ma-mabulig ba-bala ako sa imo?”
“Wala gid man. Ugaling tagsa ka adlaw makita ko ikaw nga nagatrabaho diri sa imo talamnan,” malulo nga sabat sang babaye nga nagyuhum sang tuman katam-is kay Ispin.
“Na-nakita mo a-ako?” Nakibot gid si Ispin. “Nga-ngaa di-diin ka nagaestar?” nagapinitla man gihapon nga usisa ni Ispin.
“Diri lang.”
“Di-diri lang? Pe-pero bag-o ko lang i-ikaw makita diri a.”
“Ikaw imo e. Pero akon perme ko ikaw makita diri sa inyo talamnan. Mapisan ka gid kaayo.”
“Ano?” Nangligbos ang balahibo nga tuaw ni Ispin.
“Kag perme ko man makita sa inyo balay. Mabuot ka gid nga anak kag mabunuligon sa imo mga ginikanan. Perme ko ikaw makita nga nagabulig ka kay Nanay mo sa mga buluhaton sa inyo balay,” padayon sang matahom kag lamharon nga babaye nga ayhan kaidad lang ni Ispin.
“Ano?” liwat nga natuaw ni Ispin nga daw natagban sang ispiritu.
“Huo. Nagadayaw gid ako sa imo kay mapisan ka kaayo. Bulahan gid sila nanday Tatay kag Nanay mo sa imo. Sige, ha? Malakat na ako. May bisita pa ako sa balay e,” kag nagtalikod gilayon ang matahom nga babaye saw ala pa makasabat si Ispin.
“Ay, diin bala sia nagsuhot nga hinali lang sia nadula?” kag naghulong-hulonh si Ispin nga daw ginatahop ang dughan sa kakulba. Naglibog gid ang iya ulo sa hinali nga pagkadula sa iya panulok sadtong matahom nga babaye.
“Siling niya, taga-diri sia pero pangayaw sia sa akon panulok. Kag kilala niya ako. Perme kuno niya ako makita diri sa uma kag sa amon paluy-an. Sin-o gid bala sia?” naglibog ang ulo ni Ispin.
Madasig nga naghimos si Ispin agod makapauli. Malain ang iya panagupnop. Basi ini na ang tawo nga ginasiling nanday Tatay kag Nanay niya.
“Ano?” Matahom nga babaye kag lamharon pa? Kag diri lang sia nagapuyo?”
“Huo, Nay. Dira sia nadula sa puno sang linok. Nakita ko gid.”
“Anak, basi tamayo na ato ang nagpakita sa imo.”
“Intang, basi indi man. May tamawo bala nga moderno kag nag-good afternoon pa sa anak mo. May tamawo bala nga naga-ingles?”
“Huo, Itik, No? Huu, basi sin-o lang ato. Seguro indi ato tamawo kay nagpakita sia sa anak mo nga masanag pa ang adlaw.”
“Pero Nay, siling niya, diri lang sia nagapuyo malapit sa aton. Basis a lunok kay pagtupad niya diri, nadula sia dayon,” puis ni Ispin.
“Basi nakalabay lang sa tupad sang aton uma, anak. Indi ato seguro tamawo kay adlaw pa kaayo kag nagpakita sia. Kag moderno kaayo. Paano sia mangintamawo?”
Naghipos na lang si Ispin pero naglibog sa iya ulo. Sa iya pensar, nagapati sia nga tamawo gid atong nagbugno sa iya sa talamnan.
Sang masunod nga hapon, nagapanghilamon man gihapon si Ispin sang…
“Hello, Ispin. Good afternoon. Ari na ako.”
Nakatiskog sa pagtindog si Ispin. Nakibot gid sia.
“I-ikaw? Wa-wala a-ako makabatyag sang imo pagpalapit,” natusngaw sang ulitawo nga nagtulok sang maturisok sa matahom nga babaye nga sa amo nga tion, naka-halter sang pula kag naka-above the knee. Tuman sa iya katahom. Nakapanagitlon si Ispin.
“Mestisa Katsila. Nagapugati sia sa silak sang adlaw. Kag laga ang iya buhok. Tamawo gid siguro sia,” ang maabtik nga nagsulod sa hunahuna ni Ispin.
“Matuod inang ginasuspetso mo sa akon, Ispin,” hambal sang babaye nga napaktan ang ginahunahuna sang ulitawo nga mangunguma.
“Ano?” liwat nakatiskog si Ispin. Kon amo, matuod gid. Tamawo gid ining iya ginaatubang. Pero wala man gin-abot sang kakulba si Ispin. Sa kamatuoran gani, daw indi sia ayawan tulok sa matahom kaayo nga kaatubang. Pierde ang mga Pinay nga mga artista kon katahom ang pagahambalan.
“Pero indi ka magkahadlok sa akon. Mabuot kami nga mga tamawo. Sa kamatuoran gani, naluyag ako sa imo,” hambal sang tamawo sa lunok.
“Ano? A-ano ang buot mo silingon?”
“Naluyag ako sa imo. Dugay ko na ikaw nakilala kay magkaingod lang ang aton puluy-an.”
“Ano?” liwat natusngaw ni Ispin nga nangligbos ang bug-os nga lawas kag nagkubakuba sang mabaskog ang dughan.
“Ugaling kalaslon na ako. Ang nobyo ko ang ginsiling ko nga bisita ko kahapon kag nag-abot sia agod mahambalan ang amon kasal.”
“Ano?” liwat nahambal ni Ispin. Daw tinaga lang nga ano ang iya natusngaw sa atubang sang matahom nga babaye.
“Bisan naluyag ako sa imo, indi man gihapon mahimo kay indi gid kita bagay sa isa kag isa.”
“A-ano?” Nga-ngaa?” natusngaw ni Ispin.
“Tungod gani kay tamawo ako. Kag dira kami nagapuyo sa akon mga ginikanan sa daku nga lunok.”
“Kon amo, matuod gid man nga dira kamo nagapuyo?” daw ginatahop sa kakulba ang dughan ni Ispin.
“Huo.Ina gani kon ngaa nakilala ko gid ikaw kay madugay na kita nga magkasilingan.”
“A-ano?” kag nagdugang ang pagpanaligbos sang lawas ni Ispin.
KATAPUSAN

Eugene Domingo is one of the busiest comediennes these days. When she’s not hosting for GMA Network’s late night comedy talk show, Cool Center , then

Beginning April 18, the heightened drama about the intimate hopes of a woman who struggles to beat the odds of societal prejudices will be exposed. Join one of today’s sexiest actresses, the alluring and exquisite teen star Jackie Rice as she grabs the limelight in the inspiring and riveting story of sacrifice, forgiveness and love in Dear Friend presents TISAY.



The four-part episode of Tisay shows the fate of a number of women in today's society. Jackie gives life to Ella/Shiva’s character, a college student forced to work in a risky and dangerous business as a club dancer in order to finish her studies.



Ella is a typical hardworking student who not only excels in academics but also has a good reputation in school. She would do anything just to get a college degree which compelled her to lead a double life.



Unknown to many, Ella works as a club dancer at night to make ends meet for her family and support her studies. Despite this dirty job, she tries to remain respectable and keeps a distance with her customers.



Many guys in school are struck by Ella’s beauty and one of them is Adrian, a pre-med student, who comes from a well-off family.



He courts Ella but she refuses his love since her priorities are different. He didn’t stop pursuing her and eventually, Ella is smitten with Adrian ’s charm and overwhelmed by his resolve to win her heart.



Just when things seem to be going smoothly for the couple, she discovers that Adrian ’s dad is one of her regular customers. Ella’s secret life is revealed to everyone and Adrian , devastated upon learning the truth, dumps her.



How will Ella handle the pressure of being reviled by the man she loves? Can Ella find inner peace and freedom from any form of discrimination from the people around her? Will this revelation lead to self-acceptance and self-appreciation?



Dear Friend’s season-ender episode is led by Director Jun Lana together with a pool of seasoned scriptwriters headed by Denoy Navarro-Punio. Rounding up the cast are Joross Gamboa, Chynna Ortaleza, Ryza Cenon, Jade Lopez, Sheree, Jay Perillo, Mariz Ricketts, and Rex Cortez.



The allure of Jackie in the lead and natural charisma of Joross confirm their undeniable onscreen chemistry. Jackie’s dance scenes and confrontations in the episode capture the drama and sensuality, which are truly moving and inspiring.



Dear Friend presents “TISAY” begins this Sunday, April 18 right after Party Pilipinas on GMA Network. (30)

EUGENE DOMINGO PLAYS GUIDANCE COUNSELOR IN FIRST TIME

Eugene Domingo is one of the busiest comediennes these days. When she’s not hosting for GMA Network’s late night comedy talk show, Cool Center , then she’s probably promoting her movie, Working Girls, or her SRO Cinemaserye episode, Hot Mama.



Lucky for First Time, the former theater actress was able - and very much willing - to find time in her hectic schedule to still join the cast of the GMA’s youth-oriented series topbilled by fast-rising trio of Barbie Forteza, Joshua Dionisio and Jake Vargas.



Eugene will portray the role of Barbarella Buncalan Jackson, the school’s guidance counselor who will play a crucial role in the way Cyndi (Barbie), Lukas (Joshua), Baste (Jake), and the rest of the St. Claire students handle their qualms and queries as teenagers.



“Iba naman yung role ko dito”, says Eugene . “Isa akong guidance counselor. Pero syempre comedy pa rin. Kasi di ba kahit in real life, yung mga guidance counselor, aside from having to exude an authoritative image, more importantly dapat approachable and sympathetic sa mga estudyante because their job is to give the students advice and point them to the right direction.”



Eugene, who was last seen in a teleserye via the romantic-comedy Adik Sa ‘Yo as the mysterious Fatima , has this to say about working with the newest and youngest protégés of the Kapuso Network: “Masaya at excited ako na makasama sa First Time. Madalas kong marinig na mahuhusay yung tatlong bata [Barbie, Joshua, Jake, etc] at ngayon napatunayan ko na talaga. Masisipag sila, magagalang… Nararamdaman ko na gusto talaga nilang matuto at maging magagaling na artista.”



Eugene Domingo will surely add fun to the already very exciting series as she plays the funny Barbarelle Buncalan Jackson in GMA Network’s toprating primetime program, FIRST TIME, weeknights on GMA Telebabad. (30)